ید درمانی چیست؟
ید درمانی یا درمان با ید رادیواکتیو (I-131) یکی از مؤثرترین و کم‌تهاجمی‌ترین روش‌های درمان بیماری‌های غده تیروئید است. در این روش، بیمار ید رادیواکتیو را به‌صورت خوراکی مصرف میکند و پس از جذب از دستگاه گوارش، به‌طور اختصاصی توسط سلول‌های بافت تیروئید در مری جذب میشود. پرتوهای ید-۱۳۱ باعث تخریب کنترل‌شده سلول‌های غیرطبیعی یا بیش‌فعالی تیروئید میشوند. چون ید رادیو اکتیو توسط سلول های تیروئیدی جذب میشوند درمان به صورت هدفمند شکل میگیرد واز تخریب سایر بافت های سالم جلوگیری میکند.
این روش برای درمان پرکاری تیروئید، گواتر سمی و همچنین از بین بردن باقیمانده بافت تیروئید یا برخی سرطان‌های تیروئید پس از جراحی کاربرد دارد.
ید درمانی برای درمان سرطان های غده ی تیروئید، پرکاری تیروئید و گواتر سمی به عنوان یک روش غیر تهاجمی استفاده میشود و امروزه در دنیا جایگزین بسیاری از جراحی های پرخطر این بیماری ها شده است.
درمان با ید رادیواکتیو (ید درمانی)
غده تیروئید یک غده درون‌ریز در قسمت جلوی گردن است که با تولید و ترشح مداوم هورمون‌های تیروئیدی، نقش مهمی در تنظیم متابولیسم، رشد، تکامل و بسیاری از عملکردهای حیاتی بدن ایفا میکند.
با توجه به تشخیص و نظر پزشک بیماری هایی مانند سرطان تیروئید و یا تیروئید پرکار میتوانند با ید درمانی معالجه شوند.
ید رادیواکتیو چیست؟
ید یک عنصر شیمیایی است که در طبیعت و در برخی مواد غذایی به عنوان ماده ی معدنی یافت میشود. بیشتر ید موجود در رژیم غذایی شما به غده تیروئید میرود. ید رادیواکتیو (که همان ید طبیعی است که رادیواکتیو شده است) به همین ترتیب به تیروئید شما میرود. ید رادیواکتیو معمولا به شکل یک کپسول به شما داده میشود. با بلعیدن آن، ید توسط غده ی تیروئید جذب میشود. سپس دوز کمی از پرتو در سلول های تیروئید متمرکز شده و آن ها را از بین می برد.
چرا باید تحت درمان با ید رادیواکتیو (ید-۱۳۱) قرار بگیرم؟
درمان با ید رادیواکتیو (ید-۱۳۱) خطر عود سرطان تیروئید را کاهش می‌دهد و در صورت بازگشت بیماری، میتواند به درمان آن کمک کند. هدف اصلی این درمان، از بین بردن سلول‌های تیروئید یا سلول‌های سرطانی باقیمانده پس از جراحی است.
در جراحی تیروئیدکتومی، به دلیل قرار گرفتن غده تیروئید در مجاورت اعصاب کنترل‌کننده حنجره و غدد پاراتیروئید، جراح ممکن است برای کاهش خطر آسیب به این ساختارها، مقدار بسیار کمی از بافت تیروئید را باقی بگذارد. ید رادیواکتیو این سلول‌های باقیمانده را هدف قرار می‌دهد و احتمال عود بیماری را کاهش می‌دهد.
نیاز به مشاوره دارید؟
آیا ید رادیواکتیو خطر ناک است؟| عوارض و خطرات ید درمانی برای اطرافیان و بیمار
این نوع درمان سالهاست که برای درمان سرطان تیروئید استفاده میشود و بسیار ایمن است. همینطور ید رادیواکتیو بیش از ۸۰ سال است که یک درمان موفق برای پرکاری تیروئید بوده است.
اگرچه هیچ روش درمانی کاملاً بدون خطر نیست، اما احتمال بروز عوارض جدی یا افزایش خطر ابتلا به سایر سرطان‌ها برای بیمار بسیار پایین است. در اغلب بیماران، مزایای درمان با ید رادیواکتیو به‌مراتب بیشتر از خطرات احتمالی آن است.
درمدتی که دارو در بدن است، تشعشعاتی مانند اشعه ایکس از بدن ساطع میشود. اقدامات احتیاطی برای محافظت از سایر افراد به خصوص زنان باردار و کودکان خردسال ضروری میباشد.
پس از ید درمانی مقدار کمی از ماده رادیواکتیو برای چند روز از طریق بزاق، ادرار، عرق و سایر ترشحات بدن دفع میشود.
به همین دلیل، تماس نزدیک و طولانی‌مدت با دیگران، به‌ویژه کودکان، زنان باردار و نوزادان، باید برای مدت مشخصی که پزشک توصیه میکند محدود شود.
باید ها و نباید های بعد از ید درمانی برای محافظت از اطرافیان:
نکته مهم: این توصیه‌ها به‌صورت کلی و تقریبی ارائه میشوند و ممکن است بسته به دوز دریافتی، شرایط بیمار، نظر پزشک معالج و دستورالعمل هر مرکز درمانی متفاوت باشند. ملاک نهایی، دستور پزشک معالج و توصیه های بخش پزشکی هسته‌ای است.
در کشورهای مختلف و مراکز درمانی مختلف نیز ممکن است زمان‌بندی این محدودیت‌ها کمی فرق کند. به طور معمول، توصیه میشود تا حدود ۲ تا ۳ هفته فاصله مناسب از دیگران، به‌ویژه زنان باردار و کودکان، رعایت شود و در صورت امکان از تماس نزدیک و طولانی‌مدت خودداری گردد. همچنین در بسیاری از موارد، توصیه میشود بیمار تا حدود ۲ تا ۳ هفته تنها بخوابد.
در 4 روز اول پس از ید درمانی:
از توالت به صورت نشسته استفاده کنید و پس از استفاده از توالت، دوبار سیفنون را بکشید و درب آن را ببندید، از استفاده سریع از شوینده های شیمیایی تا 15 دقیقه بعد خود داری کنید.
از حوله و دستمال ومسواک جداگانه استفاده کنید.
از کارد و چنگال و ظروف غذاخوری مشترک استفاده نکنید، مگر اینکه قبلاً شسته شده باشند و دوبار آب کشی شده باشند.
از تهیه غذا وآشپزی مخصوصا غذاهایی که شامل دست زدن زیاد به غذا است، مانند تهیه نان، خودداری کنید.
پس از استفاده از توالت و قبل از لمس هرگونه غذا و نوشیدنی، به شستن دست‌ها توجه ویژه داشته باشید.
لطفاً ملحفه‌ها و حوله‌های خود را در پایان ۴ روز و سپس در پایان محدودیت‌ها، قبل از اینکه دوباره با دیگران به اشتراک بگذارید، عوض کنید.
برای افرادی که به ندرت می‌بینید (در مغازه‌ها، وسایل حمل و نقل عمومی و غیره) هیچ محدودیتی وجود ندارد.
اگر با یک نفر از ماشین مشترک استفاده می‌کنید، ممکن است لازم باشد برای چند روز از این کار اجتناب کنید.
نکات ضروری مراقب های بعد از ید درمانی:
-حداقل ۶ ماه پس از درمان نباید خون اهدا کنید تا سطح تیروئید خون ثابت شود.
۱۲ ماه پس از درمان از بارداری خودداری کنید.اگر در این مدت باردار شدید، باید فوراً به پزشک خود اطلاع دهید که تحت درمان با ید رادیواکتیو قرار گرفته‌اید. انجام آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون تیروئید بسیار مهم است زیرا این هورمون باید در دوران بارداری کنترل شود.
قبل از درمان باید شیردهی را متوقف کنید و پس از آن دوباره شروع نکنید.
آقایان باید ۴ ماه پس از درمان از اقدام برای بچه‌دار شدن خودداری کنند
آمادگی های قبل از ید درمانی چیست؟
مهم‌ترین آمادگی‌های قبل از ید درمانی عبارت‌اند از:
رعایت رژیم غذایی کم‌یُد به مدت ۱ تا ۲ هفته قبل از درمان (در صورت تجویز پزشک).
قطع برخی داروهای تیروئید یا سایر داروهای حاوی ید طبق نظر پزشک.
انجام آزمایش‌های لازم مانند آزمایش خون، تست بارداری (در زنان در سن باروری) و سایر بررسی‌های درخواستی.
اطلاع دادن به پزشک در صورت بارداری، شیردهی یا احتمال بارداری.
قطع شیردهی پیش از شروع درمان و عدم ازسرگیری آن برای همان بارداری.
نوشیدن مایعات کافی قبل و بعد از درمان، مگر اینکه پزشک محدودیتی برای شما در نظر گرفته باشد.
همراه داشتن مدارک پزشکی شامل نتایج آزمایش‌ها، گزارش پاتولوژی، گزارش جراحی و فهرست داروهای مصرفی در روز مراجعه.
نکته: تمام بیماران به آمادگی‌های یکسان نیاز ندارند. مدت رژیم کم یُد، زمان قطع داروها و سایر اقدامات، بر اساس نوع بیماری و نظر پزشک متخصص تعیین میشود.
نیاز به مشاوره دارید؟
بارداری و ید درمانی:
آیا بعد از ید درمانی میتوان باردار شد؟
بسیار مهم است که درصورت احتمال بارداری و یا بارداری یددرمانی انجام ندهید. قبل از درمان، به عنوان یک اقدام ایمنی، آزمایش بارداری در بخش از شما گرفته خواهد شد و اگر باردار باشید، در این پذیرش، ید رادیواکتیو تجویز نخواهد شد. اکیداً توصیه میشود تا زمانی که یددرمانی و اسکن‌ها تمام نشده و پزشک متخصص شما اجازه نداده است، باردار نشوید. در عین حال، باید از یک روش پیشگیری از بارداری مطمئن استفاده کنید. اگر در حال شیردهی هستید، باید حداقل هشت هفته قبل از درمان با ید رادیواکتیو، شیردهی را متوقف کنید.
آیا ید درمانی در توانایی من برای بچه دار شدن تاثیر خواهد داشت؟
درطولانی مدت باروری شما تحت تاثیر قرار نخواهد گرفت. ممکن است دوره های قاعدگی چند ماه بعد از جراحی، یددرمانی و یا تغییر در قرص های هورمون تیروئید متوقف و یا نامنظم شود.
آیا ید درمانی روی اسپرم اثر خواهد گذاشت؟
بله، یددرمانی میتواند روی کیفیت اسپرم اثر بگذارد و توصیه میشود بیماران تا چهار ماه پس از آن از اقدام برای بچه دار شدن جلوگیری کنند.
باروری شما در درازمدت نباید تحت تأثیر قرار گیرد، اما در صورت نیاز به درمان‌های مکرر با ید رادیواکتیو، ممکن است خطر بسیار کمی برای باروری وجود داشته باشد. قبل از درمان با ید رادیواکتیو، میتوان بانک اسپرم ترتیب داد.
اگر در خانه کودک داشته باشم چه؟
قوانین مربوط به تشعشات برای کودکان به علت حساس تر بودن آن ها سختگیرانه تر است. کودکانتان نمیتوانند در زمان بستری بودن شما به ملاقات شما بیایند. وقتی به خانه می‌روید، ممکن است محدودیت‌هایی در مورد میزان تماس فیزیکی شما با آنها وجود داشته باشد. به همین دلیل توصیه میشود که فرزندانتان حداقل برای هفته اول پس از ترخیص از بیمارستان، در مکانی متفاوت از شما بمانند
چرا بعد از ید رادیواکتیو باید مراقبت کرد؟
ید ۱۳۱ نیمه‌عمر فیزیکی حدود ۸ روز دارد و پرتوی بتا و گاما منتشر میکند. پرتوی بتا برد بسیار کوتاهی دارد و کار اصلی درمان را در بافت تیروئید انجام می‌دهد. پرتوی گاما از بدن خارج میشود و میتواند به افرادی که مدت طولانی نزدیک شما هستند برسد. ید جذب‌نشده نیز عمدتاً از راه ادرار و به مقدار کمتر از راه بزاق، عرق، مدفوع، خون، مایع منی و شیر دفع میشود.
سه اصل ساده‌ی حفاظت در برابر پرتو در همه‌ی دستورها تکرار میشود: زمان (کوتاه کردن مدت تماس نزدیک)، فاصله (دور ماندن از دیگران؛ هر چه فاصله بیشتر، پرتو بسیار کمتر) و پاکیزگی (جلوگیری از آلوده شدن وسایل و محیط با ترشحات). شدت پرتو در روزهای اول از همه بیشتر است و با دفع ید و واپاشی آن به‌سرعت کم میشود.
مراقبت‌های این مقاله بیشتر برای دوزهای درمانی است. دوز ید در اسکن تشخیصی چند برابر کمتر است و مراقبت‌های سبک‌تری لازم دارد. طبق راهنمای SNMMI، اگر بیش از حدود ۵ تا ۷ میلی‌کوری ید ۱۳۱ دریافت کرده باشید، باید اصول ایمنی درمانی را رعایت کنید. برای آشنایی با آمادگی و روند اسکن، مقاله‌ی اسکن تمام بدن با ید رادیواکتیو را بخوانید.
بسته به دوز درمانی و مقررات، برخی بیماران پس از دریافت ید چند روز در اتاق‌های ویژه‌ی محافظت‌شده‌ی بیمارستان (ایزوله) بستری میشوند و پس از کاهش پرتو به حد مجاز ترخیص میشوند. برخی دیگر همان روز به خانه می‌روند. در هر دو حالت مراقبت‌های خانه طبق دستور مرکز ادامه پیدا میکند.
جدول زمانی مراقبت‌های بعد از ید درمانی
جدول زیر چارچوب رایج را نشان می‌دهد. منابع مختلف مدت‌های متفاوتی ذکر کرده‌اند و مرکز شما ممکن است بسته به دوز ید، سخت‌گیرانه‌تر یا سبک‌تر توصیه کند؛ در این صورت دستور مرکز ملاک است.
زمان پس از دریافت ید | مهم‌ترین مراقبت‌ها |
ساعت‌های اول | ترک سریع مرکز؛ بازگشت با خودروی شخصی و نشستن تا حد ممکن دور از دیگران؛ غذا نخوردن تا چند ساعت طبق دستور مرکز؛ سپس نوشیدن مایعات فراوان و ادرار به‌محض احساس نیاز |
۲ روز اول | نوشیدن آب فراوان و ادرار هر ۲ تا ۳ ساعت؛ دو بار سیفون کشیدن و شستن دست‌ها؛ استفاده‌ی جداگانه از ظرف، لیوان، قاشق و حوله؛ شستن جداگانه‌ی ملحفه، حوله و لباس زیر |
هفته‌ی اول | خوابیدن در اتاق یا تخت جداگانه؛ فاصله‌ی حداقل حدود یک متر از دیگران (برخی مراکز ۲ تا ۳ متر)؛ پرهیز از بوسیدن، دست دادن و تماس نزدیک؛ پرهیز از وسایل نقلیه‌ی عمومی، سینما و مکان‌های شلوغ؛ در صورت کار در محیط شلوغ، مرخصی یا دورکاری |
۱ تا ۳ هفته | فاصله گرفتن از نوزادان، کودکان خردسال و زنان باردار (مدت دقیق به دوز و دستور مرکز بستگی دارد) |
تا حدود ۳ تا ۴ ماه | احتمال فعال شدن آشکارسازهای پرتو در فرودگاه، مرزها و برخی ساختمان‌ها؛ نامه‌ی پزشک را همراه داشته باشید |
حداقل ۴ ماه (مردان) و ۶ ماه (زنان) | پرهیز از بارداری و استفاده از روش پیشگیری مطمئن |
ساعت‌های اول بعد از دریافت ید
• همه‌ی سؤال‌های خود را قبل از دریافت ید از پزشک یا تکنولوژیست بپرسید. پس از دریافت ید باید سریع مرکز را ترک کنید و در راهروها و سالن‌ها نمانید تا دیگر بیماران، همراهان و کارکنان در معرض پرتو قرار نگیرند. پیگیری‌های اداری را بهتر است همراه شما انجام دهد.
• طبق دستور مرکز، تا چند ساعت پس از مصرف ید چیزی نخورید تا ید به‌خوبی جذب شود. سپس مصرف آب و مایعات را شروع کنید.
• اگر میتوانید، خودتان با خودروی شخصی برگردید. اگر کسی شما را می‌برد، در صندلی عقب و در دورترین فاصله از راننده بنشینید، پنجره‌ها را کمی باز بگذارید و سفر طولانی را با یک همراه در خودرو انجام ندهید.
• اگر دچار تهوع شدید، طبق دستور مرکز داروی ضدتهوع مصرف کنید. اگر کمتر از چند ساعت پس از مصرف ید استفراغ کردید، فوراً به مرکز اطلاع دهید.
نوشیدن آب، دستشویی و بهداشت فردی
بیشتر ید جذب‌نشده از راه ادرار دفع میشود. هر چه بیشتر بنوشید و زودتر ادرار کنید، ید کمتری در مثانه می‌ماند و پرتوی کمتری به مثانه و اطرافیان می‌رسد.
• مایعات: در ۴۸ ساعت اول مقدار زیادی آب و مایعات بدون شیر بنوشید؛ بسیاری از مراکز حدود ۳ لیتر یا بیشتر در روز توصیه می‌کنند. در ۸ ساعت اول، نوشیدن یک لیوان آب در هر ساعت روش ساده‌ای است. اگر به دلیل بیماری قلبی یا کلیوی محدودیت مایعات دارید، مقدار مناسب را از پزشک بپرسید.
• ادرار: به‌محض احساس نیاز و ترجیحاً هر ۲ تا ۳ ساعت ادرار کنید و ادرار را نگه ندارید، حتی شب‌ها.
• دستشویی: آقایان هم ترجیحاً نشسته ادرار کنند تا ترشح نشود. پس از هر بار استفاده دو بار سیفون بکشید، اگر قطره‌ای ریخت با دستمال پاک کنید و دست‌ها را کامل بشویید. در روزهای اول روشویی و وان را پس از استفاده آب بکشید. در صورت امکان از دستشویی جداگانه استفاده کنید.
• استحمام: روزانه دوش بگیرید تا ید دفع‌شده از راه عرق از پوست پاک شود و از حوله و وسایل شخصی جداگانه استفاده کنید.
• بی‌اختیاری یا بیماری کلیه: اگر بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع، سوند ادراری یا نارسایی کلیه دارید، از قبل به پزشک بگویید، چون احتمال آلودگی محیط بیشتر است و ممکن است مراقبت ویژه لازم باشد.
فاصله با اطرافیان، خواب، کودکان و زنان باردار
فاصله مهم‌ترین عامل کاهش پرتو به دیگران است. تماس کوتاه و گذرا مثل عبور از کنار کسی یا گفت‌وگوی کوتاه از فاصله‌ی مناسب مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ آنچه باید کم شود تماس نزدیک و طولانی است.
موقعیت | توصیه‌ی رایج |
بزرگسالان خانواده | در هفته‌ی اول فاصله‌ی حداقل حدود یک متر (برخی مراکز ۲ تا ۳ متر)؛ کوتاه کردن زمان نشستن کنار هم؛ پرهیز از روبوسی و دست دادن |
خواب | حدود ۷ روز در تخت یا ترجیحاً اتاق جداگانه بخوابید |
همسر و رابطه‌ی جنسی | در روزهای اول از بوسیدن و تماس جنسی پرهیز کنید (معمولاً حدود یک هفته یا طبق دستور مرکز) و از روش پیشگیری از بارداری استفاده کنید |
نوزادان و کودکان خردسال | فاصله‌ی بیشتر و مدت طولانی‌تر؛ معمولاً یک تا سه هفته بسته به دوز. مراقبت از نوزاد را در هفته‌ی اول به فرد دیگری بسپارید و کودک را بغل نکنید |
زنان باردار | مانند کودکان؛ فاصله‌ی بیشتر و مدت طولانی‌تر طبق دستور مرکز |
حیوانات خانگی | از تماس طولانی و خوابیدن کنار آنها در روزهای اول پرهیز کنید |
اگر از کودک کوچک یا فرد باردار مراقبت می‌کنید پیش از ید درمانی برای مراقبت از کودک یا همراهی فرد باردار برنامه‌ریزی کنید. اگر امکان جدا ماندن ندارید، این موضوع را پیش از تعیین وقت درمان با پزشک هسته‌ای مطرح کنید، چون ممکن است بستری کوتاه‌مدت در بخش ایزوله یا برنامه‌ی ویژه‌ای پیشنهاد شود. |
ظرف‌ها، لباس‌ها و وسایل شخصی
• ظرف‌ها: در روزهای اول لیوان، بشقاب، قاشق و چنگال مشترک استفاده نکنید و پس از استفاده جداگانه بشویید. برخی مراکز استفاده از ظرف یک‌بار مصرف را توصیه می‌کنند.
• لباس و ملحفه: حوله، ملحفه، لباس زیر و لباس‌هایی را که به ادرار، عرق یا بزاق آغشته شده‌اند جداگانه بشویید. منابع بین‌المللی این کار را برای ۲ روز اول کافی می‌دانند، اما برخی مراکز تا یک هفته شستن جداگانه یا نگه‌داشتن لباس‌ها در کیسه‌ی جدا و دور از خانواده تا حدود ۱۰ روز را توصیه می‌کنند؛ طبق دستور مرکز خود عمل کنید.
• وسایل شخصی: حوله، مسواک، تلفن همراه و وسایل شخصی را با دیگران شریک نشوید.
• زباله: دستمال‌ها و پدهای آغشته به ترشحات را در کیسه‌ی جداگانه بیندازید و درباره‌ی نحوه‌ی دفع آنها از مرکز بپرسید.
• آشپزی: در روزهای اول تا حد امکان برای دیگران غذا آماده نکنید.
تغذیه بعد از ید درمانی
• رژیم کم‌ید: رژیم کم‌ید که از قبل از درمان شروع کرده‌اید معمولاً تا حدود ۲۴ ساعت پس از دریافت ید ادامه پیدا میکند و پس از آن میتوانید به رژیم غذایی معمول برگردید، مگر اینکه پزشک برنامه‌ی دیگری داده باشد.
• وعده‌های سبک: در روزهای اول غذاهای سبک و کم‌حجم بخورید تا تهوع کمتر شود.
• فیبر و پیشگیری از یبوست: بخشی از ید از راه روده دفع میشود و یبوست باعث میشود ید مدت بیشتری در روده بماند. میوه، سبزی، حبوبات و مایعات کافی مصرف کنید. اگر یبوست ادامه پیدا کرد، درباره‌ی ملین مناسب با پزشک مشورت کنید؛ کم‌کاری تیروئید در دوره‌ی قطع هورمون هم میتواند یبوست را بیشتر کند.
• چای و قهوه: نوشیدن در حد معمول اشکالی ندارد، اما جایگزین آب نشوند.
محافظت از غدد بزاقی: آب‌نبات ترش، آدامس و لیمو
غدد بزاقی هم ید را جذب می‌کنند و ممکن است بعد از ید درمانی دچار التهاب (سیالادنیت)، تورم و درد، خشکی دهان یا تغییر چشایی شوند. تحریک ترشح بزاق با آب‌نبات ترش، آدامس بدون قند یا لیمو کمک میکند ید سریع‌تر از غدد بزاقی تخلیه شود.
درباره‌ی زمان شروع این کار، شواهد یکسان نیست. در یک مطالعه‌ی شناخته‌شده روی بیماران سرطان تیروئید (Nakada و همکاران، ۲۰۰۵)، گروهی که مکیدن آب‌نبات لیمویی را ظرف یک ساعت پس از ید شروع کردند، به‌طور معنادار التهاب غدد بزاقی، اختلال چشایی و خشکی دهان دائمی بیشتری داشتند (۱۴٫۳ درصد در برابر ۵٫۶ درصد خشکی دهان دائمی) تا گروهی که ۲۴ ساعت بعد شروع کردند. نویسندگان پیشنهاد کردند مصرف آب‌نبات لیمویی تا ۲۴ ساعت پس از ید درمانی شروع نشود. در مقابل، برخی راهنماها تحریک بزاق را کمی پس از درمان توصیه می‌کنند. بنابراین:
• طبق دستور مرکز خود عمل کنید؛ اگر دستور مشخصی ندارید، درباره‌ی زمان شروع از پزشک بپرسید. بسیاری از مراکز شروع از حدود ۲۴ ساعت بعد را توصیه می‌کنند.
• پس از شروع، به‌طور منظم و در طول روز (به‌ویژه در چند روز اول) از آب‌نبات ترش، آدامس بدون قند یا برش لیمو استفاده کنید.
• مایعات کافی بنوشید و بهداشت دهان را رعایت کنید.
• اگر تورم یا درد غدد بزاقی (جلوی گوش یا زیر فک) پیدا کردید، کمپرس گرم و ماساژ ملایم کمک میکند؛ اگر شدید یا ماندگار بود، به پزشک مراجعه کنید.
داروها بعد از ید درمانی
• قرص تیروئید (لووتیروکسین): معمولاً چند روز پس از ید درمانی دوباره شروع میشود. زمان دقیق شروع و دوز آن را فقط پزشک تعیین میکند.
• داروهای قطع‌شده‌ی دیگر: اگر دارویی را برای درمان قطع کرده بودید، زمان از سر گرفتن آن را از پزشک بپرسید.
• سایر داروها: هیچ داروی دیگری را بدون مشورت قطع نکنید.
کار، سفر و حمل‌ونقل
• کار: اگر کار شما با تماس نزدیک و طولانی با دیگران همراه است (مثلاً محیط شلوغ، کار با کودکان یا زنان باردار)، معمولاً حدود یک هفته مرخصی یا دورکاری توصیه میشود. مدت دقیق را از مرکز بپرسید و در صورت نیاز گواهی بگیرید.
• وسایل نقلیه‌ی عمومی: در هفته‌ی اول از اتوبوس، مترو، تاکسی اشتراکی و هواپیما پرهیز کنید.
• خودروی شخصی: اگر با دیگران سفر می‌کنید، دورترین صندلی را انتخاب کنید و سفرهای طولانی را به بعد موکول کنید.
• آشکارسازهای پرتو: تا حدود ۳ تا ۴ ماه ممکن است در فرودگاه‌ها، مرزها، برخی ساختمان‌های دولتی و بیمارستان‌ها دستگاه‌های تشخیص پرتو را فعال کنید. نامهای از مرکز درمانی درباره‌ی تاریخ و نوع درمان همراه داشته باشید.
شیردهی، بارداری و باروری بعد از ید درمانی
نکته‌ی بسیار مهم برای خانم‌ها ید درمانی در بارداری انجام نمی‌شود و اگر احتمال بارداری دارید، پیش از درمان به پزشک بگویید. ید ۱۳۱ وارد شیر میشود و به تیروئید نوزاد می‌رسد؛ برای همین شیردهی باید پیش از درمان قطع شود. |
موضوع | توصیه‌ی رایج |
شیردهی | شیردهی پیش از درمان قطع شود؛ SNMMI قطع آن را ترجیحاً ۶ هفته پیش از درمان توصیه میکند تا ید کمتری در پستان جمع شود. پس از درمان، شیردهی برای همان کودک از سر گرفته نمی‌شود؛ در بارداری‌های بعدی شیردهی مشکلی ندارد. برخی مراکز مدت پرهیز از شیردهی را حداقل یک سال اعلام می‌کنند. |
بارداری در خانم‌ها | حداقل ۶ ماه پس از ید درمانی از بارداری پرهیز کنید تا هم اثر پرتو برطرف شود و هم مشخص شود هورمون تیروئید تنظیم است و درمان دیگری لازم نیست. برخی پزشکان تا یک سال صبر را ترجیح می‌دهند. |
باروری در آقایان | حداقل حدود ۴ ماه پس از درمان از باردار کردن همسر پرهیز کنید. تعداد اسپرم ممکن است موقتاً کاهش یابد و معمولاً طی حدود یک سال بهبود پیدا میکند. اگر قرار است دوزهای بسیار بالا یا چند نوبت درمان دریافت کنید و قصد فرزندآوری دارید، درباره‌ی ذخیره‌ی اسپرم پیش از درمان با پزشک صحبت کنید. |
پیشگیری از بارداری | در مدت ذکرشده از روش مطمئن پیشگیری استفاده کنید و پیش از اقدام به بارداری با پزشک مشورت کنید. |
پس از گذشت این مدت، بارداری و تولد فرزند سالم پس از ید درمانی کاملاً ممکن و رایج است.
عوارض شایع بعد از ید درمانی
بیشتر عوارض ید درمانی خفیف و موقتی‌اند. شدت آنها به دوز ید و شرایط هر فرد بستگی دارد.
عارضه | چه زمانی و چگونه | چه کنیم؟ |
تهوع و ناراحتی معده | معمولاً روز اول یا دوم | غذای سبک؛ داروی ضدتهوع طبق دستور مرکز |
تورم یا درد غدد بزاقی | روزها یا هفته‌های اول؛ جلوی گوش یا زیر فک | مایعات کافی، تحریک بزاق طبق دستور، کمپرس گرم و ماساژ ملایم |
خشکی دهان و تغییر چشایی | معمولاً موقتی؛ گاهی ماندگار | آب کافی، آدامس بدون قند، بهداشت دهان و مراجعه‌ی منظم به دندان‌پزشک |
درد یا تورم گردن | در روزهای اول به دلیل التهاب بقایای تیروئید | مسکن طبق نظر پزشک؛ اگر شدید بود اطلاع دهید |
خستگی و علائم کم‌کاری | به دلیل قطع قرص تیروئید پیش از درمان | با شروع دوباره‌ی قرص طبق دستور پزشک بهتر میشود |
کاهش موقت شمارش خون یا اثر بر باروری | بیشتر در دوزهای بالا یا درمان‌های مکرر | پیگیری با آزمایش‌ها طبق نظر پزشک |
چه زمانی فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنیم؟ تورم شدید و سریع گردن، تنگی نفس یا اختلال در بلع، استفراغ مکرر که مانع نوشیدن مایعات شود، درد شدید غدد بزاقی همراه با تب، درد قفسه‌ی سینه یا تپش قلب شدید. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید و به کادر درمان بگویید که اخیراً ید رادیواکتیو دریافت کرده‌اید. |
آزمایش‌ها و پیگیری بعد از ید درمانی
• اسکن پس از درمان (Post-therapy scan): معمولاً ۲ تا ۱۰ روز پس از دریافت دوز درمانی، تصویربرداری تمام بدن انجام میشود. به دلیل دوز بالاتر، این اسکن ضایعات کوچک‌تری را نسبت به اسکن تشخیصی نشان می‌دهد و راهنماها انجام آن را پس از هر ید درمانی توصیه می‌کنند.
• آزمایش‌های خون: TSH برای تنظیم دوز قرص تیروئید، و تیروگلوبولین و آنتی‌تیروگلوبولین برای پیگیری بیماری. بسیاری از مراکز اولین آزمایش TSH را حدود ۲ ماه پس از درمان درخواست می‌کنند.
• ارزیابی پاسخ به درمان: معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه پس از ید درمانی با آزمایش‌ها، سونوگرافی گردن و در صورت نیاز اسکن ید انجام میشود. برای اسکن پیگیری باید از چند هفته قبل آمادگی را شروع کنید؛ پس زمان نوبت را زودتر با مرکز هماهنگ کنید.
جواب آزمایش یا اسکن پیگیری را دارید؟ جواب آزمایش‌های TSH، تیروگلوبولین و آنتی‌تیروگلوبولین یا گزارش اسکن ید را برای توضیح ساده با هوش مصنوعی بفرستید تا معنی اعداد و اصطلاحات را بدانید و سؤال‌های درست را از پزشک بپرسید. این توضیح آموزشی است و جایگزین نظر پزشک نیست. |
چک‌لیست باید و نباید بعد از ید درمانی
انجام دهید | انجام ندهید |
سؤال‌ها را قبل از دریافت ید بپرسید | پس از دریافت ید در مرکز معطل نشوید |
مایعات فراوان بنوشید و مرتب ادرار کنید | ادرار را نگه ندارید |
دو بار سیفون بکشید و دست‌ها را بشویید | دستشویی را بدون تمیز کردن ترک نکنید |
در هفته‌ی اول جداگانه بخوابید | کودکان را بغل نکنید و نبوسید |
از ظرف، حوله و وسایل شخصی جداگانه استفاده کنید | ظرف و لیوان مشترک استفاده نکنید |
لباس‌ها و ملحفه را جداگانه بشویید | در هفته‌ی اول از وسایل نقلیه‌ی عمومی استفاده نکنید |
تحریک بزاق را طبق دستور مرکز انجام دهید | قرص تیروئید را بدون دستور پزشک شروع یا قطع نکنید |
نامه‌ی پزشک را برای سفر همراه داشته باشید | تا زمان توصیه‌شده اقدام به بارداری نکنید |
دریافت نوبت آنلاین ید درمانی
برای دریافت نوبت ید درمانی دیگر نیازی نیست برای پیدا کردن مرکز مناسب و هماهنگی زمان درمان، وقت زیادی صرف کنید. در بی نوبت میتوانید مراحل دریافت نوبت ید رادیواکتیو (ید-۱۳۱) را به‌صورت آنلاین انجام دهید و بر اساس موقعیت مکانی و بیمه خود، مرکز درمانی مناسب را انتخاب کنید.
مراحل دریافت نوبت ید درمانی در بی نوبت:
ثبت‌نام در بی نوبت و وارد کردن اطلاعات تماس
بارگذاری نسخه پزشک
انتخاب نزدیک‌ترین و بهترین مرکز ید درمانی بر اساس موقعیت مکانی و بیمه
انتخاب زمان مناسب برای انجام ید درمانی
ثبت و تأیید نوبت
مراجعه به مرکز درمانی و انجام ید درمانی
با استفاده از این فرایند، میتوانید مسیر دریافت نوبت آنلاین ید درمانی را ساده‌تر و سریع‌تر طی کنید و پیش از مراجعه، اطلاعات لازم برای انتخاب مرکز و زمان مناسب را در اختیار داشته باشید.
برای دریافت نوبت ید درمانی، همین حالا در بی نوبت ثبت‌نام کنید و نوبت خود را آنلاین دریافت کنید.
با علائم و احساس ناخوشی بعد از ید درمانی چه کنیم؟
بسیار بعید است که یددرمانی باعث احساس ناخوشی در شما شود. اگر احساس ناخوشی کردید، به پزشک مراجعه کنید و به آنها بگویید که "یددرمانی برای پرکاری تیروئید" داشته‌اید.
علائمی مانند سرگیجه، استفراغ، بیرون روی و اسهال، تپش قلب، شل شدن عضلات را جدی بگیرید.
اگر ظرف ۴۸ ساعت پس از درمان استفراغ کردید، لطفاً فوراً برای مشاوره و دستورالعمل‌های بیشتر با بخش فیزیک پزشکی تماس بگیرید زیرا استفراغ رادیواکتیو خواهد بود.
جمع‌بندی
ید درمانی با ید رادیواکتیو (ید-۱۳۱) یکی از روش‌های مؤثر برای درمان برخی بیماری‌های تیروئید، از جمله سرطان تیروئید و پرکاری تیروئید است. رعایت نکات لازم قبل و بعد از درمان میتواند به افزایش اثربخشی درمان و کاهش تماس اطرافیان با پرتو کمک کند.
اگر پزشک ید درمانی را برای شما تجویز کرده است، میتوانید با بررسی مدارک پزشکی و انتخاب مرکز مناسب، روند دریافت نوبت را ساده‌تر کنید.
برای دریافت نوبت ید درمانی، همین حالا در بی نوبت ثبت‌نام کنید و مسیر درمان خود را سریع‌تر آغاز کنید.
دیدگاه‌ها و پرسش‌ها