سرطان پروستات در مراحل اولیه معمولاً علامت مشخصی ندارد و به همین دلیل، بسیاری از موارد آن در آزمایش‌های غربالگری یا بررسی‌های دوره‌ای پیدا می‌شوند. هرچه این سرطان زودتر تشخیص داده شود، گزینه‌های درمانی بیشتر و احتمال کنترل بیماری بالاتر است.
تشخیص سرطان پروستات معمولاً چندمرحله‌ای است. ابتدا آزمایش خون PSA و معاینه انجام می‌شود، سپس در صورت نیاز ام آر آی پروستات، و در نهایت نمونه‌برداری که تنها راه تشخیص قطعی است. پس از تأیید سرطان، روش‌هایی مثل پت اسکن PSMA، سی تی اسکن و اسکن استخوان برای بررسی میزان گسترش بیماری به کار می‌روند.
تشخیص سرطان پروستات: آزمایش PSA، تصویربرداری و پت اسکن
تست سرطان پروستات
در صورتی که فردی علائم و نشانه‌های سرطان پروستات را داشته باشد یا برای غربالگری سرطان پروستات مراجعه کرده باشد، معمولاً اولین قدم انجام آزمایش PSA خون و معاینه مقعدی است. در صورتی که سطح PSA در خون بالا باشد یا در معاینه ضایعه‌ای لمس شود، قدم بعدی انجام ام آر آی و نمونه‌برداری از پروستات است.
آزمایش PSA خون: به این آزمایش، آزمایش پروستات نیز گفته می‌شود. PSA نوعی پروتئین است که توسط بافت پروستات تولید می‌شود. زمانی که فعالیت پروستات غیرطبیعی باشد، ممکن است سطح PSA خون افزایش پیدا کند. البته بالا بودن PSA همیشه به معنای وجود سرطان نیست؛ زیرا در بزرگی خوش‌خیم پروستات و التهاب پروستات نیز این پروتئین بیش از حد تولید می‌شود.
معاینه مقعدی پروستات (DRE): در این روش، پزشک با لمس غده پروستات با انگشت، قسمت‌های غیرطبیعی پروستات را پیدا می‌کند. این روش دقیق نیست و همه پزشکان در این کار مهارت ندارند؛ بنابراین این روش در بسیاری از موارد در تشخیص سرطان پروستات بازدهی کمی دارد.
نمونه‌برداری و پاتولوژی: تشخیص قطعی سرطان فقط با نمونه‌برداری میسر است. در نمونه‌برداری، پزشک چندین نمونه کوچک از پروستات برمی‌دارد تا در آزمایشگاه پاتولوژی بررسی شود. بعد از بررسی نمونه توسط متخصص پاتولوژی، گزارش پاتولوژی نوشته می‌شود که در آن وجود سرطان پروستات مشخص می‌شود.
ام آر آی پروستات: ام آر آی پروستات دقیق‌ترین روش تصویربرداری برای تعیین وسعت تومور در داخل پروستات است.
بهترین روش تشخیص سرطان پروستات
در بیشتر انواع سرطان‌ها، تنها راه قطعی تشخیص سرطان نمونه‌برداری (بیوپسی) است. در این روش، نمونه‌ای کوچک از بافت پروستات گرفته می‌شود تا زیر میکروسکوپ بررسی شود. در صورتی که امکان انجام نمونه‌برداری نباشد، پزشک تست‌های دیگری برای تشخیص سرطان تجویز می‌کند.
روش‌هایی که پزشک ممکن است یک یا چند مورد از آن‌ها را تجویز کند عبارت‌اند از:
آزمایش PSA
معاینه فیزیکی پروستات
سونوگرافی ترانس‌رکتال
اسکن استخوان کل بدن
سی تی اسکن
ام آر آی
پت اسکن
روش غربالگری سرطان پروستات
غربالگری سرطان پروستات فرایندی است که به منظور شناسایی علائم اولیه سرطان پروستات در مردان بدون علامت انجام می‌شود. هدف اصلی این غربالگری، تشخیص زودهنگام سرطان پروستات برای جلوگیری از پیشرفت بیماری و افزایش احتمال موفقیت درمان است. آزمایش‌هایی که معمولاً در این غربالگری استفاده می‌شوند شامل آزمایش آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) و معاینه دیجیتال رکتال (DRE) هستند. آزمایش PSA میزان پروتئینی را که توسط سلول‌های پروستات تولید می‌شود، در خون اندازه‌گیری می‌کند و معاینه DRE به پزشک کمک می‌کند تا هرگونه تغییر یا بزرگ شدن پروستات را احساس کند.
اگرچه غربالگری می‌تواند به تشخیص زودرس کمک کند، اما ممکن است همراه با نتایج مثبت یا منفی کاذب باشد و منجر به آزمایش‌ها و درمان‌های غیرضروری شود. تصمیم‌گیری درباره انجام غربالگری باید بر اساس مشاوره با پزشک و بررسی دقیق عوامل خطر و مزایا انجام شود.
غربالگری سرطان پروستات، به‌ویژه با استفاده از آزمایش آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA)، نقش حیاتی در تشخیص زودهنگام این بیماری ایفا می‌کند. تشخیص زودهنگام سرطان پروستات به مردانی که در معرض خطر بالاتری هستند، این امکان را می‌دهد که درمان‌های لازم را در مراحل ابتدایی دریافت کنند. در نتیجه، این روش می‌تواند مانع از پیشرفت و انتشار سرطان به سایر بخش‌های بدن شود.
درمان سریع و به‌موقع می‌تواند به‌طور قابل توجهی طول عمر بیماران را افزایش دهد و کیفیت زندگی آن‌ها را بهبود بخشد. علاوه بر این، غربالگری می‌تواند به پزشکان کمک کند تا گزینه‌های درمانی مناسب‌تر و مؤثرتری را انتخاب کنند و از بروز مشکلات پیچیده‌تر در مراحل پیشرفته جلوگیری کنند.
بنابراین غربالگری سرطان پروستات نه‌تنها به شناسایی زودهنگام بیماری کمک می‌کند، بلکه می‌تواند نقش مهمی در بهبود نتایج درمان و ارتقای سلامت کلی مردان ایفا کند.
تشخیص سرطان پروستات با آزمایش ادرار امکان‌پذیر است؟
در حال حاضر تشخیص سرطان پروستات با آزمایش ادرار به‌طور قطع امکان‌پذیر نیست؛ اما آزمایش‌های دیگری برای تشخیص سرطان پروستات وجود دارد، مانند:
آزمایش خون PSA: آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) پروتئینی است که توسط سلول‌های موجود در غده پروستات ساخته می‌شود. اگر سطح PSA در خون بالا باشد، احتمال ابتلا به سرطان پروستات افزایش می‌یابد، اما همچنان قطعیتی وجود ندارد.
نمونه‌برداری (بیوپسی): اگر در آزمایش خون PSA سرطان تشخیص داده شود، به احتمال زیاد نیاز به نمونه‌برداری از آن بافت مشکوک به سرطان است تا زیر میکروسکوپ دقیق بررسی شود.
نمره گلیسون: سیستم گلیسون بر اساس میزان شباهت به بافت طبیعی پروستات نمره تعیین می‌کند. در نمونه‌برداری، پزشک از نقاط مختلف پروستات نمونه می‌گیرد و به دو منطقه‌ای که بیشترین سلول‌های سرطانی را دارند، نمره گلیسون جداگانه‌ای می‌دهد که بین 1 تا 5 است.
نئوپلازی درون‌اپیتلیالی پروستات (PIN): در این آزمایش، سلول‌های پروستات زیر میکروسکوپ بررسی می‌شوند و تغییرات آن‌ها رؤیت می‌شود، اما این تغییرات مشابه سلول‌های سرطانی نمی‌باشد. الگوی ظاهر غیرطبیعی سلول‌ها دو حالت دارد:
درجه پایین: در این حالت عموماً سلول‌های پروستات طبیعی به نظر می‌رسند.
درجه بالا: در این حالت اکثر سلول‌های پروستات غیرطبیعی به نظر می‌رسند.
آتروفی التهابی تکثیرشونده (PIA): در حالت PIA سلول‌ها ظاهری کوچک‌تر از حالت عادی دارند و نشانه‌هایی از التهاب هم درون آن‌ها دیده می‌شود. PIA نشانه سرطان نیست، اما ممکن است در آینده منجر به سرطان شود.
تصویربرداری: آزمایش‌های تصویربرداری از بافت پروستات عکس‌های باکیفیت تهیه می‌کنند تا پزشک بتواند غده پروستات را بررسی کند. انواع تصویربرداری عبارت‌اند از:
سونوگرافی
ام آر آی
اسکن استخوان
سی تی اسکن
پت اسکن
تشخیص سرطان پروستات با آزمایش خون
احتمال وجود سرطان پروستات را می‌توان با آزمایش خونی به نام PSA بررسی کرد. آزمایش PSA یک آزمایش خون است که مقدار پروتئین تولیدشده توسط سلول‌های پروستات را اندازه‌گیری می‌کند. پزشک از نتیجه این آزمایش برای بررسی وضعیت پروستات، غربالگری سرطان در افراد واجد شرایط و پیگیری پاسخ به درمان استفاده می‌کند. PSA یا آنتی‌ژن اختصاصی پروستات، پروتئینی است که سلول‌های طبیعی و سرطانی پروستات آن را تولید می‌کنند.
بالا بودن PSA لزوماً به معنای سرطان نیست؛ همان‌طور که پایین بودن آن نیز سرطان پروستات را به‌طور کامل رد نمی‌کند. جواب این آزمایش را باید در کنار سن، علائم، داروهای مصرفی، سابقه خانوادگی و آزمایش‌های قبلی بررسی کرد.
برای انجام آزمایش PSA، مقدار کمی خون از سیاهرگ بازو گرفته می‌شود. نمونه‌گیری معمولاً چند دقیقه طول می‌کشد و مانند دیگر آزمایش‌های خون، ممکن است با درد مختصر سوزن یا کبودی خفیف در محل خون‌گیری همراه باشد.
مقدار نرمال PSA برای همه یکسان نیست و مرز قطعی‌ای وجود ندارد که در تمام افراد، سلامت را از سرطان جدا کند. عدد 4 نانوگرم در میلی‌لیتر یکی از آستانه‌های رایج برای بررسی بیشتر است، اما در بعضی افراد نتایج پایین‌تر هم نیاز به پیگیری دارد.
با افزایش سن و تغییر اندازه پروستات، PSA ترشح بیشتری خواهد داشت؛ به همین دلیل در برخی از ارزیابی‌ها به سن افراد نیز توجه می‌شود.
سن | عدد پیشنهادی (نانوگرم در میلی‌لیتر) |
|---|---|
40 تا 49 سال | 2.5 |
50 تا 59 سال | 3.5 |
60 تا 69 سال | 4.5 |
70 تا 79 سال | 6.5 |
عدد سرطان پروستات
منظور از عدد سرطان پروستات، عدد آزمایش PSA خون است. PSA آنتی‌ژن اختصاصی پروستات است که توسط سلول‌های این بافت تولید می‌شود.
اگر مقدار PSA در مردان کمتر از 4 نانوگرم در میلی‌لیتر باشد، نرمال بوده و فرد به سرطان پروستات مبتلا نیست؛ اما اگر این عدد مقدار غیرطبیعی و بیشتری داشته باشد، نشانه وضعیت بحرانی سلامت فرد است. البته دقت داشته باشید که عواملی مانند افزایش سن، التهاب پروستات و بزرگی خوش‌خیم غده نیز در بالا نشان دادن عدد PSA مؤثرند.
مقدار PSA عادی در افراد به تفکیک سن:
آقایان کمتر از 40 سال: کمتر از 1.7
آقایان بین 40 تا 50 سال: کمتر از 2.2
آقایان بین 50 تا 60 سال: کمتر از 3.4
آقایان بین 60 تا 70 سال: کمتر از 6.16
آقایان بالای 70 سال: کمتر از 6.77
اگر Free PSA کمتر از 10 درصد Total PSA باشد، شانس ابتلا به سرطان پروستات بسته به سن از 50 تا 65 درصد است. زمانی که این نسبت بین 10 تا 25 درصد باشد، شانس ابتلا به سرطان پروستات بسته به سن 10 تا 40 درصد است. اگر این مقدار بیشتر از 25 درصد باشد، شانس ابتلا به سرطان پروستات بسته به سن 9 تا 16 درصد است.
اگر مقدار Total PSA بین 0 تا 4 باشد، شانس ابتلا به سرطان پروستات 15 درصد است. زمانی که Total PSA بین 4 تا 10 باشد، شانس سرطان پروستات در فرد به نسبت Free PSA به Total PSA بستگی دارد. چنانچه مقدار Total PSA بالای 10 باشد، شانس ابتلا به سرطان پروستات در فرد 50 درصد است؛ این زنگ خطر است و فرد باید نمونه‌برداری‌های لازم را جهت تشخیص انجام دهد.
تشخیص سرطان پروستات با سی تی اسکن
برخلاف باور عمومی، کاربرد اصلی سی تی اسکن پیدا کردن تومورهای اولیه نیست؛ بلکه وظایف دیگری دارد:
بررسی درگیری غدد لنفاوی لگنی: تومورهای پرخطر تمایل دارند ابتدا به غدد لنفاوی لگن گسترش یابند. سی تی اسکن با ماده حاجب هرگونه بزرگی غیرطبیعی این غدد لنفاوی را با دقت نشان می‌دهد.
بررسی متاستازهای احشایی و استخوانی: سی تی اسکن هم‌زمان تمام ارگان‌های شکم (کبد، ریه‌ها، کلیه‌ها) و استخوان‌های لگن و مهره‌های کمری را از نظر وجود ضایعات سفت استخوانی بررسی می‌کند.
ارزیابی عوارض ادراری و انسداد کلیه‌ها: اگر تومور پیشرفته باعث انسداد حالب‌ها شده باشد، سی تی اسکن تجمع ادرار و تورم کلیه‌ها را فوراً آشکار می‌سازد.
شبیه‌سازی و نقشه‌برداری پرتودرمانی: پیش از آغاز پرتودرمانی، از سی تی اسکن دقیق برای شبیه‌سازی کامپیوتری تابش اشعه بدون آسیب به رکتوم و مثانه استفاده می‌شود.
بافت داخل پروستات بافت بسیار ظریفی است. دستگاه سی تی اسکن به دلیل استفاده از پرتوهای اشعه ایکس قادر به تفکیک مرز دقیق تومور با بافت نرم طبیعی پروستات نیست. بنابراین برای تشخیص زودهنگام سرطان پروستات حتماً از ام آر آی پروستات استفاده شود.
تشخیص پروستات با ام آر آی
ام آر آی پروستات یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های تصویربرداری برای بررسی غده پروستات است که امروزه نقش مهمی در تشخیص، ارزیابی و مدیریت بیماری‌های پروستات، به‌ویژه سرطان پروستات، ایفا می‌کند.
در این روش از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی برای ایجاد تصاویر بسیار دقیق از بافت پروستات استفاده می‌شود و برخلاف سایر روش‌های تصویربرداری، از اشعه یونیزان استفاده نمی‌شود.
پزشکان به علت‌های زیر ممکن است ام آر آی پروستات را تجویز کنند:
PSA بالا: افزایش سطح PSA یکی از شایع‌ترین دلایل درخواست ام آر آی پروستات است. اگر آزمایش PSA بالاتر از حد مجاز باشد، پزشک برای بررسی دقیق‌تر وضعیت پروستات ام آر آی را توصیه می‌کند.
معاینه غیرطبیعی پروستات: گاهی در معاینه انگشتی پروستات (DRE) پزشک به وجود ناحیه‌ای غیرطبیعی مشکوک می‌شود. در چنین شرایطی، ام آر آی می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار پروستات ارائه دهد.
مشکوک بودن به سرطان پروستات: ام آر آی پروستات می‌تواند نواحی مشکوک به سرطان را مشخص کند و احتمال وجود تومور را ارزیابی نماید.
برنامه‌ریزی برای نمونه‌برداری پروستات: یکی از مهم‌ترین کاربردهای ام آر آی پروستات، کمک به نمونه‌برداری هدفمند و نمونه‌برداری فیوژن است.
بررسی گسترش سرطان: در بیمارانی که سرطان پروستات در آن‌ها تشخیص داده شده است، ام آر آی می‌تواند به تعیین میزان گسترش بیماری کمک کند.
ام آر آی می‌تواند احتمال وجود سرطان پروستات را نشان دهد و نواحی مشکوک را مشخص کند، اما تشخیص قطعی سرطان معمولاً نیاز به نمونه‌برداری از پروستات دارد. بهتر است این دو روش به‌صورت ترکیبی با هم استفاده شوند.
تشخیص سرطان پروستات با سونوگرافی
تشخیص سرطان پروستات با سونوگرافی شامل استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد تصاویری از پروستات است. این تصاویر به پزشکان کمک می‌کنند تا تغییرات غیرطبیعی در بافت پروستات، مانند توده‌های مشکوک یا نواحی متراکم، را شناسایی کنند.
آمادگی‌های لازم برای سونوگرافی ترانس‌رکتال: قبل از انجام سونوگرافی، پزشک درباره سابقه سلامتی شما می‌پرسد. اگر مواردی مانند موارد زیر وجود دارد، به او اطلاع دهید:
آلرژی به داروها
بیماری‌های قلبی
شرایط ریوی
همچنین اگر آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنید، باید به پزشک اطلاع دهید؛ زیرا ممکن است پزشک از شما بخواهد:
از مصرف آسپرین و داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن خودداری کنید.
مصرف داروهای رقیق‌کننده خون را متوقف کنید.
یک تا چهار ساعت قبل از سونوگرافی تنقیه کنید.
مثانه خود را تخلیه کنید.
برای انجام سونوگرافی رکتال، بیمار به پهلوی چپ روی تخت دراز می‌کشد و زانوها را به سمت شکم جمع می‌کند. پروب سونوگرافی به ژل آغشته می‌شود و سپس از مقعد وارد بدن می‌شود. هنگام ورود پروب به مقعد، ممکن است بیمار احساس ناراحتی یا اندکی درد در روده داشته باشد که مسئله‌ای طبیعی است.
تشخیص سرطان پروستات با پت اسکن
پت اسکن سرطان پروستات، اسکن PSMA PET نیز نام دارد و یک آزمایش تصویربرداری است که می‌تواند سرطان پروستات را در هر نقطه‌ای از بدن تشخیص دهد. این آزمایش اغلب برای یافتن سرطان پروستاتی که پس از درمان گسترش یافته یا عود کرده است، استفاده می‌شود.
در این آزمایش، از یک داروی ردیاب یا رادیودارو برای یافتن سلول‌های خاص در بدن استفاده می‌شود. این ردیاب به ورید بازو تزریق می‌شود و سپس در بدن حرکت می‌کند.
در اسکن PSMA PET، رادیودارو حاوی ماده‌ای است که به چسبیدن آن به سلول‌هایی که PSMA (آنتی‌ژن غشایی اختصاصی پروستات) تولید می‌کنند، کمک می‌کند. PSMA پروتئینی است که به‌طور معمول روی سطح سلول‌های سالم پروستات یافت می‌شود. هنگامی که سلول‌های پروستات به سلول‌های سرطانی تبدیل می‌شوند، اغلب همچنان PSMA را دارند.
ماده ردیاب حاوی مقدار کمی ماده رادیواکتیو است. هنگامی که یک متخصص ردیاب را به ورید تزریق می‌کند، ردیاب در بدن حرکت می‌کند، به PSMA سلول‌های سرطانی پروستات می‌چسبد و تابش رادیواکتیو آزاد می‌کند. اسکنر پت اسکن دوربینی دارد که این تابش را شناسایی می‌کند. دوربین به رایانه‌ای وصل است که تصاویری ایجاد می‌کند و مکان‌هایی از بدن را که ردیاب در آنجا تجمع یافته است، نشان می‌دهد. تجمع ردیاب (رادیودارو) در PSMA PET می‌تواند نشانه‌ای از سرطان پروستات باشد.
اطلاعات مهم
انواع اسکن‌های PSMA PET برای سرطان پروستات
همه اسکن‌های PSMA PET از ردیاب‌ها برای یافتن سلول‌هایی که PSMA روی سطح خود دارند استفاده می‌کنند، اما روش‌های مختلفی برای انجام این آزمایش وجود دارد:
انواع منابع تابش: بیشتر ردیاب‌های PSMA PET از تابش گالیوم-68 (Ga-68) یا فلوئور-18 (F-18) استفاده می‌کنند. تفاوت اصلی بین این منابع تابش در نحوه ساخت و مدت زمان انتشار تابش آن‌هاست.
انواع لیگاندها: لیگاند ماده‌ای در ردیاب است که سلول‌های خاص را پیدا می‌کند. لیگاندهای اسکن PSMA PET شامل فلوتوفولاستات، پیفلوفولاستات و گوزتوتید هستند.
انواع تصویربرداری آناتومیک: اسکن PSMA PET معمولاً با یک آزمایش دیگر ترکیب می‌شود که استخوان‌ها و اندام‌ها را واضح‌تر نشان دهد. اغلب این آزمایش‌ها سی تی اسکن یا ام آر آی هستند. ترکیب پت اسکن با ام آر آی جدید است و در همه بیمارستان‌ها در دسترس نیست.
تفسیر آزمایش پت اسکن پروستات
دریافت جواب پت اسکن برای بسیاری از بیماران گیج‌کننده و نگران‌کننده است. اعداد و اصطلاحات تخصصی که در این گزارش وجود دارد، بدون دانستن معنای آن‌ها استرس زیادی ایجاد می‌کند. فراموش نکنید که تفسیر جواب پت اسکن یک فرایند تخصصی است و باید توسط پزشک انجام شود.
پت اسکن به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهد و تنها یک ابزار کمک‌تشخیصی است. پزشک با بررسی هم‌زمان پت اسکن، آزمایش خون، علائم بالینی و سابقه بیمار تصمیم می‌گیرد.
SUV بالا همیشه به معنای سرطان نیست. SUV عددی است که میزان جذب قند رادیواکتیو را نشان می‌دهد. بسیاری از بیماری‌های غیرسرطانی مانند عفونت، التهاب و سارکوئیدوز هم SUV بالایی دارند.
التهاب و عفونت هم جذب بالا دارند. یکی از مهم‌ترین دلایل پت اسکن مثبت کاذب، التهاب و عفونت است. مثلاً بیمار مبتلا به سل ریوی، آرتریت یا حتی یک عفونت ساده ممکن است جذب بالایی در پت اسکن داشته باشد که شبیه سرطان به نظر برسد.
مقایسه با پت اسکن قبلی بسیار مهم است. اگر قبلاً پت اسکن انجام داده‌اید، حتماً جواب قبلی را همراه داشته باشید تا پزشک با مقایسه دو پت اسکن بتواند کوچک‌تر یا بزرگ‌تر شدن کانون سرطان را تشخیص دهد.
نمونه‌برداری تنها راه قطعی تشخیص سرطان است. حتی اگر پت اسکن کاملاً مشکوک به نظر برسد، تشخیص قطعی سرطان فقط با نمونه‌برداری امکان‌پذیر است؛ یعنی از بافت مشکوک نمونه گرفته می‌شود و آن را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کنند. بدون نمونه‌برداری، هیچ پزشکی به‌طور قطع نمی‌تواند سرطان را تشخیص دهد.
داروها و دیابت روی نتیجه پت اسکن تأثیر می‌گذارند. برخی داروها مانند متفورمین (قرص دیابت) می‌توانند جذب روده را تغییر دهند و نتیجه پت اسکن را عوض کنند. قند خون بالا هم باعث می‌شود سلول‌های سرطانی کمتر دیده شوند؛ به همین دلیل قبل از انجام پت اسکن باید قند خون کنترل شود.
آمادگی نادرست نتیجه عکس می‌دهد. اگر قبل از پت اسکن غذا خورده باشید، ورزش کرده باشید یا داروی خاصی مصرف کرده باشید، نتیجه ممکن است دقیق نباشد. آمادگی صحیح یعنی ناشتا بودن، استراحت کامل و مصرف نکردن شکر و کربوهیدرات از شب قبل.
گریدهای سرطان پروستات
سرطان پروستات 4 درجه متفاوت دارد. هرچقدر شماره بالاتر باشد، یعنی سرطان پیشرفته‌تر است.
گرید I / گرید 1
این درجه مربوط به وجود سرطان در مراحل اولیه رشد است و نشان می‌دهد که سرطان همچنان محدود به ناحیه پروستات است. در این وضعیت، سلول‌های سرطانی زیر میکروسکوپ مشاهده می‌شوند و فعالیتشان کم‌تهاجمی گزارش می‌شود.
گرید II / گرید 2
سرطان در این درجه شاید هنوز کوچک باشد، اما ممکن است سلول‌های سرطانی هنگام بررسی زیر میکروسکوپ فعالیت تهاجمی داشته باشند. همچنین ممکن است سرطانی که در این وضعیت قرار دارد، نسبت به تومور درجه 1 بزرگ‌تر باشد، رشد کرده باشد و هر دو سمت غده پروستات را درگیر کند.
گرید III / گرید 3
در این درجه، سرطان به خارج از غده پروستات و به کیسه‌های منی یا بافت‌های اطراف پخش شده است. روش‌های درمانی برای این مرحله عبارت‌اند از:
جراحی (پروستاتکتومی رادیکال): در این جراحی، غده پروستات به همراه غدد لنفاوی مجاور برداشته می‌شود. مزیت این روش آن است که پزشک می‌تواند بافت سرطانی را به‌طور کامل خارج کند و با بررسی غدد لنفاوی از عدم گسترش بیماری اطمینان حاصل کند. عیب این روش آن است که عوارض جانبی شامل اختلال نعوظ و بی‌اختیاری ادرار را به همراه دارد.
پرتودرمانی: در این روش از پرتوهای پرانرژی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. پرتودرمانی می‌تواند به‌صورت داخلی نیز انجام شود. مزیت این روش آن است که غیرتهاجمی است و نیاز به بستری شدن ندارد. عیب این روش آن است که عوارضی مانند مشکلات ادراری و اختلال در عملکرد روده را به همراه دارد.
درمان ترکیبی: برای بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان پروستات گرید 3، پزشکان ترکیبی از روش‌ها را توصیه می‌کنند. برای مثال، هورمون‌درمانی ممکن است قبل از پرتودرمانی برای کوچک شدن تومور انجام شود.
گرید IV / گرید 4
در این مرحله، سرطان به قدری رشد کرده است که به اندام‌های اطراف همچون مثانه یا غدد لنفاوی و یا به بافت‌های دوردست مثل استخوان‌ها، ریه یا دیگر اندام‌ها سرایت کرده است.
درمان سرطان پروستات گرید 4 با هدف کنترل رشد بیماری، کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی انجام می‌شود؛ زیرا در این مرحله ریشه‌کن کردن کامل بیماری امکان‌پذیر نیست. روش‌های درمانی برای این مرحله عبارت‌اند از:
هورمون‌درمانی: این روش اولین و اصلی‌ترین خط درمانی برای سرطان پروستات پیشرفته است و با کاهش سطح هورمون مردانه (تستوسترون) که محرک رشد سلول‌های سرطانی است، به کنترل بیماری کمک می‌کند. هورمون‌درمانی به‌صورت تزریقی یا مصرف قرص انجام می‌شود. مزایا: کند کردن رشد تومور و کاهش علائم. معایب: کاهش میل جنسی، گرگرفتگی و پوکی استخوان.
شیمی‌درمانی: در صورت مقاومت سرطان به هورمون‌درمانی، شیمی‌درمانی به‌عنوان خط بعدی درمان استفاده می‌شود. مزایا: کاهش حجم تومور، تسکین درد و بهبود کیفیت زندگی. معایب: عوارض جانبی شامل تهوع، خستگی و ریزش مو.
درمان‌های هدفمند و ایمونوتراپی: پیشرفت‌های اخیر پزشکی، درمان‌های نوینی را برای سرطان پروستات پیشرفته فراهم کرده است. داروهایی مانند مهارکننده‌های PARP برای بیماران دارای جهش ژنتیکی خاص و درمان‌هایی مانند لوتسیوم-177 که سلول‌های سرطانی را به‌طور دقیق هدف قرار می‌دهند، نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند. مزایا: هدفمندتر عمل می‌کنند و عوارض جانبی کمتری نسبت به شیمی‌درمانی دارند.
جمع‌بندی
تشخیص سرطان پروستات به یک آزمایش محدود نمی‌شود. آزمایش PSA و معاینه، نخستین نشانه‌ها را آشکار می‌کنند. ام آر آی نواحی مشکوک را مشخص می‌کند. نمونه‌برداری تنها راه تأیید قطعی سرطان است. روش‌هایی مثل پت اسکن PSMA، سی تی اسکن و اسکن استخوان هم نشان می‌دهند بیماری تا کجا گسترش یافته است. هیچ‌کدام از این روش‌ها به‌تنهایی کافی نیست و پزشک با کنار هم گذاشتن نتایج آن‌ها، سن، علائم و سابقه‌ی بیمار تصمیم می‌گیرد.
مهم‌ترین نکته این است که بالا بودن PSA یا یک یافته‌ی مشکوک در تصویربرداری لزوماً به معنای سرطان نیست، و پایین بودن آن‌ها هم همیشه سرطان را رد نمی‌کند. اگر علائم ادراری دارید، بالای ۵۰ سال هستید یا سابقه‌ی خانوادگی سرطان پروستات دارید، درباره‌ی غربالگری با پزشک مشورت کنید. تفسیر نتایج را هم همیشه به پزشک متخصص بسپارید.
دیدگاه‌ها و پرسش‌ها