اطلاعات مهم
نوبت اسکن تمام بدن با ید می‌خواهید؟
مرکز پزشکی هسته‌ای مناسب را پیدا کنید و نوبت اسکن خود را آنلاین رزرو کنید.
اسکن تمام بدن با ید رادیواکتیو چیست؟
سلول‌های تیروئید تنها سلول‌های بدن هستند که ید را به مقدار زیاد از خون جذب و ذخیره می‌کنند، چون برای ساخت هورمون تیروئید به آن نیاز دارند. این کار با کمک پروتئینی به نام «انتقال‌دهنده‌ی سدیم و ید» (NIS) انجام می‌شود. بسیاری از سلول‌های سرطان تمایزیافته‌ی تیروئید هم این توانایی را تا حدی حفظ کرده‌اند.
در اسکن تمام بدن، مقدار کمی ید ۱۳۱ (I-131) به‌صورت خوراکی مصرف می‌شود. ید رادیواکتیو مثل ید معمولی در بدن پخش می‌شود و در هر جایی که بافت تیروئیدی (سالم یا سرطانی) وجود داشته باشد، تجمع پیدا می‌کند. یک تا سه روز بعد، معمولاً ۴۸ ساعت بعد، با دوربین گاما از سر تا ران تصویربرداری می‌شود تا نقاط جاذب ید مشخص شوند.
چون غده‌ی تیروئید معمولاً با جراحی برداشته شده است، بیشتر ید در بدن جای «مصرف‌کننده‌ی اصلی» ندارد. به همین دلیل اسکن می‌تواند بقایای کوچک تیروئید در بستر جراحی، غدد لنفاوی درگیر گردن یا متاستازهای دوردست (مثلاً در ریه یا استخوان) را نشان دهد.
این اسکن برای چه کسانی و چه زمانی انجام می‌شود؟
اسکن تمام بدن با ید تقریباً فقط در سرطان تمایزیافته‌ی تیروئید (پاپیلری، فولیکولار و انواع وابسته) و پس از برداشتن کامل یا تقریباً کامل تیروئید کاربرد دارد. پزشک معمولاً در این موقعیت‌ها آن را درخواست می‌کند:
• قبل از ید درمانی: برای دیدن میزان بافت باقی‌مانده و وجود متاستازها، و کمک به تعیین دوز درمان. اگر اسکن منفی باشد و تیروگلوبولین تحریک‌شده کمتر از ۱ نانوگرم در میلی‌لیتر (بدون آنتی‌بادی مزاحم) باشد، ممکن است ید درمانی غیرضروری تشخیص داده شود.
• پیگیری بعد از درمان: معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه بعد از ید درمانی برای ارزیابی پاسخ به درمان و طبقه‌بندی دوباره‌ی خطر.
• افزایش تیروگلوبولین در پیگیری: برای یافتن محل احتمالی عود بیماری.
• بعد از هر نوبت ید درمانی: اسکن پس از درمان (Post-therapy scan) چند روز پس از دریافت دوز درمانی انجام می‌شود.
این اسکن با «اسکن تیروئید» معمولی که برای بررسی ندول یا پرکاری تیروئید (اغلب با تکنسیوم) انجام می‌شود فرق دارد. در اسکن تیروئید، غده‌ی تیروئید سر جای خود است و هدف بررسی عملکرد آن است.
انواع اسکن ید رادیواکتیو
نوع اسکن | دوز تقریبی ید | زمان تصویربرداری | کاربرد و نکته |
اسکن تشخیصی با ید ۱۳۱ | ۱ تا ۲ میلی‌کوری پس از قطع هورمون؛ ۳ تا ۴ میلی‌کوری با تیروژن | ۱ تا ۳ روز بعد (معمولاً ۴۸ ساعت) | رایج‌ترین نوع؛ قبل از درمان یا در پیگیری |
اسکن تشخیصی با ید ۱۲۳ | حدود ۰٫۴ تا ۵ میلی‌کوری | ۶ تا ۴۸ ساعت بعد | کیفیت تصویر خوب و دوز پرتوی کمتر؛ گران‌تر و کمتر در دسترس است؛ برای یافتن متاستازها حساسیت کمتری از ید ۱۳۱ دارد |
اسکن پس از درمان (Post-therapy) | همان دوز درمانی (معمولاً ۳۰ تا ۲۰۰ میلی‌کوری) | ۲ تا ۱۰ روز پس از درمان | به دلیل دوز بالاتر، ضایعات کوچک بیشتری را نشان می‌دهد؛ پس از هر ید درمانی توصیه می‌شود |
SPECT/CT ید | همان دوز اسکن تشخیصی یا درمانی | هم‌زمان با اسکن | ترکیب با سی‌تی برای تعیین دقیق محل نقاط جاذب؛ با دستگاه‌های جدید دوز حدود ۱ میلی‌کوری کافی است |
یکی از دلایل استفاده از دوز کم در اسکن تشخیصی، پدیده‌ای به نام خیرگی تیروئید (Thyroid Stunning) است. یعنی دوز تشخیصی بالاتر ممکن است جذب ید را در ید درمانی بعدی کمی کاهش دهد. راهنماهای فعلی برای کم کردن این اثر دوز ۱ تا ۲ میلی‌کوری را ترجیح می‌دهند، هرچند تأثیر خیرگی بر نتیجه‌ی نهایی درمان هنوز محل بحث است. برخی مراکز هم اسکن تشخیصی را انجام نمی‌دهند و مستقیماً ید درمانی و سپس اسکن پس از درمان را انجام می‌دهند.
آمادگی‌های قبل از اسکن تمام بدن با ید
دقت اسکن ید بیش از هر چیز به آمادگی درست بستگی دارد. دو هدف اصلی آمادگی این است: ۱) بالا بردن هورمون TSH تا سلول‌های تیروئیدی باقی‌مانده ید را بیشتر جذب کنند، و ۲) کم کردن ید معمولی بدن تا با ید رادیواکتیو رقابت نکند. هر مرکز برگه‌ی آمادگی خود را دارد و پزشک شما ممکن است برنامه را متناسب با شرایطتان تغییر دهد؛ پس برگه‌ی مرکز و دستور پزشک همیشه مرجع نهایی است.
پیش از هر چیز قطع یا تغییر قرص لووتیروکسین (لووتیروکسین، Levothyroxine) و لیوتیرونین (Liothyronine) فقط با دستور پزشک انجام شود. سایر داروهای خود را هم بدون مشورت قطع نکنید. اگر بیماری قلبی، سن بالا، افسردگی شدید یا بیماری مهم دیگری دارید، حتماً به پزشک بگویید، چون ممکن است روش تزریق تیروژن برایتان مناسب‌تر باشد. |
۱. بالا بردن TSH: قطع قرص تیروئید یا تزریق تیروژن
سلول‌های تیروئیدی فقط وقتی به‌خوبی ید جذب می‌کنند که TSH بالا باشد. راهنماها هدف را معمولاً TSH حدود ۳۰ میلی‌واحد در لیتر یا بیشتر در نظر می‌گیرند که ۱ تا ۳ روز قبل از مصرف ید اندازه‌گیری می‌شود. دو راه برای رسیدن به این هدف وجود دارد:
الف) قطع هورمون تیروئید (روش رایج): لووتیروکسین (T4) در بدن نیمه‌عمر حدود ۷ روز دارد، پس باید حدود ۴ هفته قبل از اسکن قطع شود. برای اینکه بیمار در این مدت طولانی دچار کم‌کاری شدید نشود، بسیاری از پزشکان در دو هفته‌ی اول به‌جای آن لیوتیرونین (T3) تجویز می‌کنند که اثر کوتاه‌تری دارد (معمولاً ۲۵ میکروگرم یک یا دو بار در روز). سپس در دو هفته‌ی آخر هیچ قرص تیروئیدی مصرف نمی‌شود تا TSH بالا برود.
زمان | برنامه‌ی رایج روش قطع هورمون (طبق دستور پزشک) |
۴ هفته قبل از اسکن | قطع لووتیروکسین و شروع لیوتیرونین (اگر پزشک تجویز کرده است) |
۲ هفته قبل از اسکن | قطع لیوتیرونین؛ از این زمان هیچ قرص تیروئیدی مصرف نمی‌شود؛ شروع رژیم کم‌ید |
۱ تا ۳ روز قبل از مصرف ید | آزمایش خون TSH، تیروگلوبولین و آنتی‌تیروگلوبولین |
روز صفر | مصرف ید رادیواکتیو تشخیصی در مرکز |
حدود ۴۸ ساعت بعد | تصویربرداری تمام بدن |
پس از اسکن | شروع دوباره‌ی قرص تیروئید طبق دستور پزشک (اگر ید درمانی برنامه‌ریزی نشده باشد) |
گاهی پزشک بدون تجویز لیوتیرونین، لووتیروکسین را ۳ تا ۴ هفته قبل قطع می‌کند. اگر بعد از جراحی تیروئید هنوز قرصی برایتان شروع نشده است، معمولاً فقط رعایت رژیم کم‌ید از دو هفته قبل کافی است، چون TSH خودبه‌خود بالا می‌رود.
در دوره‌ی قطع هورمون ممکن است علائم کم‌کاری تیروئید مثل خستگی، خواب‌آلودگی، احساس سرما، یبوست، ورم صورت، افزایش وزن، کندی فکر و افت خلق بروز کند. این علائم موقتی‌اند و با شروع دوباره‌ی قرص برطرف می‌شوند. در این مدت از رانندگی طولانی یا کار با دستگاه‌های خطرناک هنگام خستگی و خواب‌آلودگی پرهیز کنید.
ب) تزریق تیروژن (rhTSH): در این روش قرص تیروئید قطع نمی‌شود و به‌جای آن TSH ساختگی (تیروژن، Thyrogen) به میزان ۰٫۹ میلی‌گرم در دو روز پشت‌سرهم در عضله تزریق می‌شود و ید رادیواکتیو طبق پروتکل مرکز در روزهای بعد مصرف می‌شود. مزیت آن این است که بیمار دچار کم‌کاری نمی‌شود. این روش برای افرادی که نمی‌توانند کم‌کاری را تحمل کنند (مثلاً بیماری قلبی یا ریوی شدید) یا بدنشان نمی‌تواند TSH کافی بسازد (مثل نارسایی هیپوفیز) اهمیت ویژه دارد. هزینه‌ی دارو بالاست و در دسترس بودن آن به شرایط بازار و بیمه بستگی دارد.
۲. رژیم غذایی کم‌ید
ید موجود در غذا و برخی داروها با ید رادیواکتیو رقابت می‌کند و جذب آن را کم می‌کند. به همین دلیل راهنماهای SNMMI و EANM رژیم کم‌ید را به مدت ۱ تا ۲ هفته قبل از مصرف ید توصیه می‌کنند. هدف این است که دریافت روزانه‌ی ید به کمتر از حدود ۵۰ میکروگرم برسد. این رژیم تا پایان تصویربرداری (و در ید درمانی تا حدود یک روز پس از درمان) ادامه پیدا می‌کند. برای اطمینان از کافی بودن رژیم، برخی مراکز آزمایش ید ادرار را هم درخواست می‌کنند.
در برخی برگه‌های آمادگی، مواد دیگری مثل آلبالو و ریواس هم در فهرست پرهیز آمده است. اگر مرکز شما چنین موردی را ذکر کرده، طبق همان عمل کنید. نیازی به حذف کامل نمک نیست؛ فقط نمک باید بدون ید باشد. میوه‌ها و سبزیجات تازه، برنج، حبوبات ساده، روغن‌های گیاهی و گوشت تازه پایه‌ی خوبی برای این دو هفته‌اند.
۳. داروها و مواد حاوی ید
• ماده‌ی حاجب یددار: اگر در هفته‌ها یا ماه‌های اخیر سی‌تی اسکن با تزریق، آنژیوگرافی یا هر تصویربرداری با ماده‌ی حاجب انجام داده‌اید، حتماً به پزشک مرکز اطلاع دهید. ید این مواد ممکن است تا چند هفته در بدن بماند و جذب ید رادیواکتیو را کم کند؛ پزشک درباره‌ی زمان مناسب اسکن تصمیم می‌گیرد.
• بتادین و ضدعفونی‌کننده‌های یددار: پوویدون آیودین روی پوست و به‌ویژه روی زخم جذب می‌شود. در دوره‌ی آمادگی از آن استفاده نکنید و در صورت نیاز به ضدعفونی، جایگزین بدون ید را بپرسید.
• آمیودارون: این داروی قلبی مقدار بسیار زیادی ید دارد و اثر آن ماه‌ها باقی می‌ماند. هرگز آن را خودسرانه قطع نکنید و حتماً به پزشک اطلاع دهید.
• مکمل‌ها و داروهای دیگر: مولتی‌ویتامین‌ها، مکمل‌های جلبکی، برخی قطره‌ها و شربت‌ها ممکن است ید داشته باشند. فهرست کامل داروها و مکمل‌ها را به مرکز بدهید.
۴. آزمایش‌های خون قبل از اسکن
اگر پزشک آزمایش‌های TSH، تیروگلوبولین (Tg) و آنتی‌تیروگلوبولین (Anti-Tg) را درخواست کرده است، معمولاً باید خون‌گیری قبل از مصرف ید رادیواکتیو انجام شود. TSH نشان می‌دهد آمادگی کافی بوده است یا نه. تیروگلوبولین پروتئینی است که فقط بافت تیروئیدی (سالم یا سرطانی) می‌سازد و پس از جراحی کامل باید بسیار پایین باشد. آنتی‌تیروگلوبولین هم بررسی می‌شود، چون در حدود ۲۰ درصد بیماران وجود این آنتی‌بادی باعث می‌شود عدد تیروگلوبولین قابل اعتماد نباشد.
۵. بارداری، شیردهی و باروری
ممنوعیت مطلق اسکن و درمان با ید رادیواکتیو در بارداری و شیردهی ممنوع است. ید ۱۳۱ از جفت عبور می‌کند و وارد شیر هم می‌شود و می‌تواند به تیروئید جنین یا نوزاد آسیب بزند. خانم‌ها در سن باروری باید پیش از اسکن آزمایش بارداری بدهند و اگر شیر می‌دهند، پیش از تعیین وقت به پزشک بگویند تا زمان‌بندی مناسب و جایگزین‌ها بررسی شود. |
۶. همراه داشتن مدارک
• گزارش پاتولوژی جراحی تیروئید و خلاصه‌ی پرونده‌ی جراحی
• آزمایش‌های قبلی TSH، تیروگلوبولین و آنتی‌تیروگلوبولین
• سونوگرافی گردن، اسکن‌های قبلی و گزارش ید درمانی‌های قبلی (اگر دارید)
• فهرست داروها و تاریخ قطع قرص‌های تیروئید
• تاریخ هر تصویربرداری با ماده‌ی حاجب در ماه‌های اخیر
چک‌لیست آمادگی در یک نگاه
زمان | اقدام (طبق برگه‌ی مرکز و دستور پزشک) |
هنگام گرفتن نوبت | اطلاع درباره‌ی بارداری، شیردهی، تصویربرداری با ماده‌ی حاجب، مصرف آمیودارون و بیماری‌های زمینه‌ای |
۴ هفته قبل | قطع لووتیروکسین و شروع لیوتیرونین (در روش قطع هورمون) |
۲ هفته قبل | قطع لیوتیرونین؛ شروع رژیم کم‌ید؛ پرهیز از بتادین و مکمل‌های یددار |
۱ تا ۳ روز قبل | آزمایش TSH، Tg و Anti-Tg |
روز مصرف ید | ناشتایی طبق دستور مرکز؛ پرسیدن همه‌ی سؤال‌ها پیش از دریافت ید؛ ترک مرکز پس از دریافت |
روز تصویربرداری | مراجعه دقیقاً در ساعت تعیین‌شده؛ لباس راحت بدون فلز؛ ادامه‌ی رژیم کم‌ید تا پایان اسکن |
مراحل انجام اسکن تمام بدن با ید گام‌به‌گام
روند کار در مراکز مختلف کمی فرق دارد، اما مسیر کلی معمولاً به این شکل است:
1. مراجعه به بی نوبت و رزرو آنلاین اسکن هسته ای و نوبت آنلاین پزشک هسته ای
2. ویزیت پزشک هسته‌ای: پزشک سابقه، داروها، رعایت آمادگی‌ها، بارداری و شیردهی را بررسی می‌کند.
3. مصرف ید رادیواکتیو: ید به‌صورت کپسول یا محلول خوراکی و معمولاً در حالت ناشتا مصرف می‌شود. تکنولوژیست زمان مراجعه‌ی بعدی را اعلام می‌کند. سؤال‌های خود را قبل از دریافت ید بپرسید، چون پس از آن باید مرکز را ترک کنید تا دیگران در معرض پرتو قرار نگیرند.
4. بازگشت به خانه: به‌طور معمول تا چند ساعت پس از مصرف ید غذا نخورید و بعد از آن مایعات زیادی بنوشید. توصیه‌های ایمنی را طبق دوز دریافتی رعایت کنید.
5. تصویربرداری: معمولاً حدود ۴۸ ساعت بعد (۱ تا ۳ روز) به مرکز برمی‌گردید. پیش از تصویربرداری مثانه را خالی کنید و اشیای فلزی را خارج کنید. روی تخت دستگاه دراز می‌کشید و دوربین گاما به‌آرامی از سر تا ران تصویر می‌گیرد. ممکن است تصاویر جداگانه از گردن یا SPECT/CT هم گرفته شود.
7. دریافت جواب: گزارش بسته به مرکز همان روز یا چند روز بعد آماده می‌شود. پزشک معالج آن را در کنار آزمایش‌ها و سونوگرافی تفسیر می‌کند. و میتوانید از بی نوبت به صورت آنلاین دریافت کنید.
رعایت دقیق زمان مراجعه برای تصویربرداری مهم است، چون فاصله‌ی بین مصرف ید و تصویربرداری روی کیفیت تصاویر و پاک شدن ید از بافت‌های طبیعی اثر دارد. اگر نمی‌توانید سر وقت برسید، از قبل با مرکز هماهنگ کنید.
اسکن تمام بدن با ید چقدر طول می‌کشد؟
مرحله | زمان تقریبی | توضیح |
آمادگی (قطع هورمون و رژیم کم‌ید) | ۲ تا ۴ هفته | با تیروژن کوتاه‌تر است؛ رژیم کم‌ید ۱ تا ۲ هفته |
روز مصرف ید (پذیرش، ویزیت، دریافت ید) | چند ساعت | بسته به شلوغی مرکز |
فاصله‌ی مصرف ید تا تصویربرداری | ۱ تا ۳ روز (معمولاً ۴۸ ساعت) | در ید ۱۲۳ کوتاه‌تر |
خود تصویربرداری تمام بدن | معمولاً کمتر از یک ساعت | با SPECT/CT یا تصاویر اضافه بیشتر می‌شود |
آماده شدن گزارش | همان روز تا چند روز | بسته به مرکز |
SPECT/CT در اسکن ید: چرا مهم است؟
تصاویر معمولی اسکن ید دوبعدی‌اند و گاهی تشخیص اینکه یک نقطه‌ی جاذب دقیقاً در کدام بافت قرار دارد دشوار است؛ مثلاً آیا نقطه‌ای در گردن، بقایای تیروئید است یا غده‌ی لنفاوی، یا نقطه‌ای در قفسه‌ی سینه، مربوط به ریه است یا ید باقی‌مانده در مری. SPECT/CT با ترکیب تصویر سه‌بعدی ید و سی‌تی کم‌دوز، محل دقیق نقاط جاذب را مشخص می‌کند و از تشخیص نادرست جلوگیری می‌کند. راهنمای ۲۰۲۲ انجمن‌های پزشکی هسته‌ای آمریکا و اروپا استفاده از SPECT/CT را هر جا امکان‌پذیر است توصیه می‌کند. سی‌تی این دستگاه بدون ماده‌ی حاجب یددار انجام می‌شود.
عوارض اسکن تمام بدن با ید و ایمنی آن
دوز ید در اسکن تشخیصی بسیار کمتر از دوز ید درمانی است و خود اسکن معمولاً عارضه‌ی مهمی ندارد. بیشترین دشواری بیماران معمولاً به دوره‌ی آمادگی و کم‌کاری موقت تیروئید مربوط است، نه به ماده‌ی رادیواکتیو.
منبع | عوارض احتمالی | نکته |
قطع هورمون تیروئید | خستگی، خواب‌آلودگی، احساس سرما، یبوست، ورم صورت و پلک، افزایش وزن، کندی فکر، افت خلق، دردهای عضلانی | موقتی است و با شروع دوباره‌ی قرص بهتر می‌شود؛ روش تیروژن این مشکل را ندارد |
ید رادیواکتیو تشخیصی | به‌ندرت تهوع خفیف یا ناراحتی معده؛ احساس خشکی دهان یا تغییر چشایی در دوز تشخیصی شایع نیست | عوارض جدی در دوز تشخیصی نادر است |
تیروژن (در صورت استفاده) | سردرد، تهوع، خستگی و به‌ندرت تورم یا درد در محل بقایای تیروئید یا متاستاز | در افراد با متاستاز در مغز یا نخاع با احتیاط مصرف می‌شود |
بعد از مصرف ید تشخیصی چه مراقبت‌هایی لازم است؟
میزان مراقبت به دوز دریافتی بستگی دارد. طبق راهنمای SNMMI، بیمارانی که بیش از حدود ۵ تا ۷ میلی‌کوری ید ۱۳۱ دریافت می‌کنند باید مانند بیماران ید درمانی، اصول ایمنی پرتو را رعایت کنند. در دوزهای تشخیصی پایین‌تر هم رعایت چند نکته‌ی ساده عاقلانه است و برخی مراکز سخت‌گیرانه‌تر عمل می‌کنند:
• تا روز تصویربرداری مایعات فراوان بنوشید و مرتب ادرار کنید تا ید اضافه زودتر دفع شود.
• پس از هر بار استفاده از دستشویی، دو بار سیفون بکشید و دست‌ها را به‌خوبی بشویید.
• در روزهای اول تماس نزدیک و طولانی با کودکان خردسال و زنان باردار را کم کنید و ظرف و حوله‌ی مشترک استفاده نکنید.
• دستورهای اختصاصی مرکز خود را ملاک قرار دهید؛ جزئیات کامل مراقبت‌ها را در مقاله‌ی مراقبت‌های بعد از دریافت ید رادیواکتیو بخوانید.
تفسیر جواب اسکن تمام بدن با ید
گزارش اسکن را متخصص پزشکی هسته‌ای تهیه می‌کند. تفسیر نهایی همیشه با پزشک معالج و در کنار TSH، تیروگلوبولین، آنتی‌تیروگلوبولین، سونوگرافی گردن و گزارش پاتولوژی انجام می‌شود. چند نکته‌ی کلیدی به فهم گزارش کمک می‌کند:
جذب طبیعی (فیزیولوژیک) ید
ید رادیواکتیو به‌طور طبیعی در برخی اندام‌ها دیده می‌شود و وجود آن به معنای بیماری نیست: غدد بزاقی، دهان، بینی، مری، معده، روده، مثانه و گاهی پستان‌ها، تیموس و کبد (به‌ویژه در اسکن پس از درمان). آلودگی پوست، مو یا لباس با بزاق یا ادرار هم می‌تواند نقطه‌ی کاذب ایجاد کند؛ برای همین گاهی از بیمار خواسته می‌شود لباس را عوض کند یا آب بنوشد و تصویر تکرار شود.
یافته‌های مهم در گزارش
یافته | معنای احتمالی |
جذب در بستر تیروئید (Thyroid bed) | معمولاً بقایای بافت تیروئید پس از جراحی؛ اسکن به‌تنهایی نمی‌تواند بقایای سالم را از بافت سرطانی در همین ناحیه تشخیص دهد |
جذب در غدد لنفاوی گردن | احتمال درگیری غدد لنفاوی؛ SPECT/CT و سونوگرافی محل را دقیق‌تر نشان می‌دهند |
جذب منتشر یا ندولار در ریه‌ها | احتمال متاستاز ریوی جاذب ید |
جذب کانونی در استخوان | احتمال متاستاز استخوانی |
اسکن بدون جذب غیرطبیعی + تیروگلوبولین تحریک‌شده‌ی بسیار پایین | نشانه‌ی پاسخ عالی یا نبود بیماری قابل‌تشخیص (مثلاً Tg تحریک‌شده‌ی کمتر از ۱ نانوگرم در میلی‌لیتر بدون آنتی‌بادی مزاحم) |
اسکن منفی + تیروگلوبولین بالا یا در حال افزایش | ممکن است بیماری وجود داشته باشد که ید جذب نمی‌کند؛ معمولاً پت‌اسکن FDG یا روش‌های دیگر پیشنهاد می‌شود |
وجود جذب «بیش از حد انتظار» یا «کمتر از حد انتظار» به آمادگی، دوز ید، زمان تصویربرداری و نوع دستگاه هم بستگی دارد. به همین دلیل هرگز فقط بر اساس یک جمله‌ی گزارش نتیجه‌گیری نکنید و پرسش‌های خود را از پزشک بپرسید.
جواب اسکن یا آزمایش تیروئید را دارید؟ گزارش اسکن ید یا آزمایش‌های TSH، تیروگلوبولین و آنتی‌تیروگلوبولین را برای توضیح ساده با هوش مصنوعی بفرستید تا معنی اصطلاحات را بدانید و سؤال‌های درست را از پزشک بپرسید. این توضیح آموزشی است و جایگزین نظر پزشک نیست. |
فرق اسکن هسته ای تمام بدن با ید با سونوگرافی، پت اسکن و آزمایش تیروگلوبولین
در پیگیری سرطان تیروئید معمولاً چند روش در کنار هم به کار می‌روند و هر کدام اطلاعات متفاوتی می‌دهند:
روش | چه چیزی را نشان می‌دهد | نیاز به آمادگی ویژه | نکته |
اسکن تمام بدن با ید ۱۳۱ | بافت‌های جاذب ید در کل بدن (بقایا و متاستازها) | بله: TSH بالا و رژیم کم‌ید | نشان می‌دهد آیا ید درمانی می‌تواند مؤثر باشد |
آزمایش تیروگلوبولین (Tg) | وجود بافت تیروئیدی در بدن به‌صورت عددی | گاهی با TSH تحریک‌شده | حساس است ولی محل بیماری را نشان نمی‌دهد؛ با Anti-Tg تفسیر می‌شود |
سونوگرافی گردن | ساختار بستر تیروئید و غدد لنفاوی گردن | خیر | بدون پرتو؛ مهم‌ترین روش پیگیری عود موضعی |
پت‌اسکن FDG | سلول‌های پرمصرف قند؛ اغلب سرطان‌هایی که ید جذب نمی‌کنند | ناشتایی و کنترل قند خون | در تیروگلوبولین بالا با اسکن ید منفی کاربرد دارد |
سی‌تی اسکن یا MRI | ساختار ریه، استخوان، گردن و سایر اندام‌ها | در سی‌تی با ماده‌ی حاجب، هماهنگی با برنامه‌ی ید | ماده‌ی حاجب یددار ممکن است اسکن یا درمان بعدی با ید را به تأخیر بیندازد |
اسکن تیروئید با تکنسیوم | عملکرد غده‌ی تیروئید سالم (ندول گرم یا سرد) | کم | برای سرطان تیروئید پس از جراحی کاربرد ندارد |
هزینه‌ی اسکن تمام بدن با ید
هزینه‌ی اسکن تمام بدن با ید در مراکز مختلف متفاوت است و به این عوامل بستگی دارد:
• دولتی یا خصوصی بودن مرکز و پوشش بیمه‌ی پایه و تکمیلی
• نوع ید و دوز آن (ید ۱۳۱ یا ید ۱۲۳)
• روش تحریک TSH: هزینه‌ی تیروژن در صورت استفاده بخش قابل‌توجهی از کل هزینه است
• تصویربرداری اضافه مثل SPECT/CT یا تصاویر تأخیری
• شهر محل انجام و نوع دستگاه
برای اطلاع دقیق اسکن به بی نوبت مراجعه کنید.
۱. چرا قبل از اسکن ید باید قرص تیروئید (لووتیروکسین) را قطع کنم؟
سلول‌های تیروئیدی وقتی ید را به‌خوبی جذب می‌کنند که هورمون TSH بالا باشد. با قطع لووتیروکسین، بدن TSH بیشتری می‌سازد و ید رادیواکتیو در بقایای تیروئید یا متاستازها بهتر جمع می‌شود. معمولاً لووتیروکسین ۴ هفته قبل قطع می‌شود و ممکن است در دو هفته‌ی اول لیوتیرونین جایگزین شود. راه دیگر تزریق تیروژن است که نیاز به قطع قرص ندارد. برنامه را فقط طبق دستور پزشک اجرا کنید.
۲. رژیم کم‌ید چند روز است و چه چیزهایی نباید بخورم؟
معمولاً ۱ تا ۲ هفته قبل از مصرف ید تا پایان تصویربرداری. نمک یددار، لبنیات، زرده‌ی تخم‌مرغ، غذاهای دریایی، نان‌های صنعتی، سوسیس و کالباس، کنسروها، سس‌ها، تنقلات شور، غذای رستوران و مکمل‌های حاوی ید ممنوع است. نمک بدون ید، سفیده‌ی تخم‌مرغ، میوه و سبزی تازه، برنج و گوشت تازه مجاز است.
۳. اسکن تمام بدن با ید چند روز طول می‌کشد؟
آمادگی معمولاً ۲ تا ۴ هفته طول می‌کشد. خود اسکن دو مراجعه دارد: روز مصرف ید و روز تصویربرداری که معمولاً ۴۸ ساعت بعد است. تصویربرداری کل بدن معمولاً کمتر از یک ساعت زمان می‌برد و گزارش بسته به مرکز همان روز یا چند روز بعد آماده می‌شود.
۴. آیا اسکن ید برای اطرافیانم خطر دارد؟
دوز ید در اسکن تشخیصی کم است، اما بخشی از آن از راه ادرار، بزاق و عرق دفع می‌شود. نوشیدن آب فراوان، دو بار سیفون کشیدن، شستن دست‌ها، استفاده نکردن از ظرف و حوله‌ی مشترک و کم کردن تماس نزدیک با کودکان و زنان باردار در روزهای اول کافی است، مگر اینکه مرکز دستور سخت‌گیرانه‌تری داده باشد.
۵. آیا در بارداری یا شیردهی می‌توان اسکن ید انجام داد؟
خیر. اسکن و درمان با ید ۱۳۱ در بارداری و شیردهی ممنوع است، چون ید به تیروئید جنین یا نوزاد می‌رسد. خانم‌ها در سن باروری باید آزمایش بارداری بدهند و اگر شیر می‌دهند، پیش از گرفتن نوبت با پزشک هسته‌ای درباره‌ی زمان‌بندی مشورت کنند.
۶. اگر اخیراً سی‌تی اسکن با تزریق انجام داده باشم، چه کنم؟
حتماً به پزشک مرکز بگویید. ماده‌ی حاجب یددار ممکن است تا چند هفته جذب ید رادیواکتیو را کاهش دهد و دقت اسکن را پایین بیاورد. پزشک ممکن است اسکن را به تأخیر بیندازد یا آزمایش ید ادرار درخواست کند.
۷. اسکن ید منفی است ولی تیروگلوبولین بالاست؛ یعنی چه؟
این وضعیت ممکن است به این معنا باشد که بافت تیروئیدی یا سرطانی در بدن وجود دارد، ولی ید را به اندازه‌ی کافی جذب نمی‌کند یا آن‌قدر کوچک است که در اسکن تشخیصی دیده نمی‌شود. در این حالت پزشک معمولاً سونوگرافی دقیق گردن، پت‌اسکن FDG یا روش‌های دیگر را پیشنهاد می‌کند. وجود آنتی‌تیروگلوبولین هم می‌تواند تفسیر عدد Tg را دشوار کند.
جمع‌بندی
اسکن تمام بدن با ید رادیواکتیو یکی از ارکان پیگیری سرطان تمایزیافته‌ی تیروئید است و نشان می‌دهد آیا پس از جراحی، بافت تیروئیدی یا متاستاز جاذب ید در بدن باقی مانده است. موفقیت اسکن به آمادگی درست شما بستگی دارد: بالا بردن TSH با قطع هورمون یا تزریق تیروژن، رعایت رژیم کم‌ید، پرهیز از بتادین و ماده‌ی حاجب، و انجام آزمایش‌های TSH، تیروگلوبولین و آنتی‌تیروگلوبولین.
• قطع یا تغییر قرص‌های تیروئید فقط با دستور پزشک انجام شود.
• رژیم کم‌ید را ۱ تا ۲ هفته قبل شروع کنید و تا پایان تصویربرداری ادامه دهید.
• بارداری و شیردهی منع مطلق اسکن و درمان با ید ۱۳۱ هستند.
• تصویربرداری معمولاً ۴۸ ساعت پس از مصرف ید انجام می‌شود؛ سر وقت مراجعه کنید.
• جواب اسکن را پزشک در کنار تیروگلوبولین، سونوگرافی و پاتولوژی تفسیر می‌کند.
دیدگاه‌ها و پرسش‌ها