آزمایش خون

آزمایش خون چیست؟

آزمایش خون اغلب برای بررسی وضعیت سلامت یا یافتن علت بروز علائم خاصی که در بدن به وجود می‌آید، انجام می‌شود. در آزمایش خون، مقدار کمی از خون شما با روش‌های مخصوص و پزشکی گرفته می‌شود.

دلایل مختلفی نیز برای انجام آزمایش خون وجود دارد؛ مانند:

بررسی وضعیت کلی سلامت.

یافتن علت بروز علائم جدید در بدن که شاید به دلیل شرایط خاصی به وجود آمده باشند.

بررسی اینکه آیا ممکن است لازم باشد تحت درمان قرار بگیرید.

بررسی اینکه اگر تحت درمان قرار گرفته‌اید، تا چه اندازه بر بهبود شما مؤثر بوده است.

علائم اختصاری آزمایش خون

هنگامی که جواب آزمایش خون خود را دریافت می‌کنید، بسیار رایج است که برخی از علائم اختصاری آزمایش خون را، مانند FBC، CRP یا HbA1c، ببینید. دانستن معنای هرکدام از این علائم اختصاری می‌تواند به درک و فهم نتیجه آزمایش شما کمک کند و باعث تسکین خاطر شما شود.

در جدول زیر، علائم اختصاری را به همراه توضیحات تکمیلی می‌بینیم.

تفسیر آزمایش خون

نتیجه آزمایش خون شما که شمال نمونه هایی از خون، ادرار/مدفوع، یا سایر بافت های دیگر بدن شما، است تا درباره بدن خود اطلاعات کسب کنید. این نمونه ها به آزمایشگاه فرستاده می شوند  تا متخصصان سلامت انها را ازمایش کنند و ببینند که چه مقدار موادی در بدن شما وجود دارد.

برخی از آزمایشگاه ها به وضوح به شما نشان می دهند که آیا شرایط خاصی در بدن شما وجود دارد یا وجود ندارد.

همچنین، برخی از تست ها به شما نشان می دهد که چه مقدار ماده، میکروب، نوع سلول یا ژن در بدن شما پیدا نشده است.

چگونه آزمایش خون را بخوانیم؟

به خاطر اصطلاحات تخصصی پزشکی، مخفف های ناآشنا، و موردهای تخصصی میتواند خواندن و تفسیر جواب آزمایش خون را سخت کند.در اکر مواقع، بیماران یک نسخه کپی فیزیکی یا یک خلاصه انلاینی را از نتیجه آژمایش خون خود میبینند؛ اما نمیدانند که کدام موارد در بدنشان طبیعی، و کدام موارد غیرطبیعی اند.

گاهی ممکن است یک میزان غیرطبیعی نیز در ازمایش خود ببینید، اما به ان معنا نیست که حتما مشکلی وجود دارد. دکتر شما مواردی مثل علائم، داروها و نتایج اخیر شمارا بررسی میکند تا درباره مراحل بعدی تصمیم بگیرد. اعداد در ازمایشگاه های مختلف به خاطر تجهیزات، جمعیت و روش ها، باهم متفاوت است. پس همیشه تفسیر ازمایش را به اعداد نتیجه ازمایش بسنده نکنید.

آزمایش خون ناشتا

اگر پزشک شما، برایتان آزمایش خون ناشتا تجویز کرده است، به این معنا است که تا قبل از انجام آزمایش، به مدت جند ساعت، نباید هیچ ماده خوراکی به جز آب را مصرف کنید. همچنین علاوه بر نخورد مواد خوراکی باید موارد دیگری مانند جوییدن آدامس، استعمال دخانیات و ورزش کردن را نیز رعایت کنید.

مدت زمان ناشتا بودن شما برای آزمایش بین 8 تا 12 ساعت می باشد. پزشک شما با توجه به آزمایش که میخواهید انجام دهید، دقیق به شما اطلاع میدهد که چقدر مدت ناشتایی باید طول بکشد. برای برخی از آزمایشات ممکن است موارد دیگری نیز لازم باشد که انجام دهید، مثلا ممکن است از شما درخواست شود که برای مدت طولانی تری نیز مصرف الکل را هم قطع کنید.

در آزمایش خون، L  و  Hنشان دهنده چیست؟

در هنگام مشاهده نتیجه آزمایش خون، ممکن از در کنار برخی از علائم ها، دو حروف L و H را مشاهده کنید. اگر نشانه H را دیدید، به ان معنا است که میزان ان ماده نسبت به میزان عادی در بدن شما، بیشتر(High) است. اگر نشانه L را دیدید، به ان معنا است که میزان ان ماده نسبت به میزان عادی در بدن شما، کمتر(Low) است.

انواع آزمایش خون

در لیست پایین، نمونه کاملی از 23 نوع ازمایش خون انجام شده در سراسر دنیا را مشاهده می کنید:

1. آزمایش قند خون

2. تست پروتئین واکنشی C

3. آزمایش کلسیم خون

4. آزمایش کلسترول و چربی خون

5.   آزمایش دی دایمر

6. آزمایش غربالگری دیابت

7. آزمایش سرعت رسوب گلبول قرمز خون

8. آزمایش فولیک اسید خون

9. آزمایش شمارش کلی خون

10. آزمایش HbA1c

11. آزمایش بتا

12. آزمایش نسبت استاندارد شده بین المللی

13. آزمایش تحلیل اهن خون

14. آزمایش عملکرد کلیه

15. آزمایش عملکرد کبد

16. آزمایش منیزیم خون

17. آزمایش استروژن خون

18. آزمایش انتی ژن اختصاصی پروستات

19. آزمایش تستسترون خون

20.   آزمایش عملکرد تیروئید

21. آزمایش تروپونین

22. آزمایش ویتامین ب12

23. آزمایش ویتامین د

مهمترین  آزمایش های خون

ازمایش های خون جزو ابزار های ارزش مند در زمینه پزشکی نوین است. یک ازمایش خون ساده میتواند اطلاعات حیاتی را درباره سلامتی شما مانند مشخص شدن مراحل اولیه از یک بیماری تا نظارت بر نحوه کارکرد اندام های بدن، را فاش کند. اگر که شما به طور دائم سلامت خود را مدیریت میکنید و درباره علائم های خاص تحقیق میکنید، ببهتر است بدانید که کدام نوع از ازمایش خون می تواند بهترین راه حل برای کنترل سلامتتان باشد.

در ادامه 10 ازمایش برتر و مهم خون را که هرکس باید ان را جزو مراقبت های همیشگی سلامت خود قرار دهد، میبینیم.

1.    آزمایش شمارش کلی خون (FBC)

یکی از آزمایش های رایجی است که یک مرور جامع از سلول های خون شما تهیه می کند. در این آزمایش موارد زیر بررسی می شوند:

·       سلول های قرمز خون: خون را در بدن پخش می کنند

·       سلول های سفید خون: با عفونت ها مبارزه میکنند و جزوی از سیستم ایمنی هستند.

·       هموگلوبین: پروتئینی در سلول قرمز خون که محل ذخیره اهن و اکسیژن است.

·       پلاکت ها: در تولید لخته خون کمک میکند.

2.    آزمایش عملکرد کبد

کبد شما بیش از 500 عملکرد ضروری در بدنتان انجام میدهد که شامل تصویه سموم بدن، تولید پروتئین و ذخیره انرژی می شود. در آژمایش عملکرد کبد، انزیم ها و پروتئین ها (ALT، AST،  ALP،  GGT، بیلیروبین، البامین) اندازه گیری می شود تا نشان دهد کبد تا چه اندازه صحیح کار می کند.

3.    آزمایش عملکرد کلیه

کلیه ها مواد دفعی  خون شما را تصویه میکند، مقدار مایعات بدن را تنظیم می کند، و به کنترل فشار خون کمک میکند. آزمایش عملکرد کلیه بررسی میکند که کلیه تا چه اندازه وظایف خود را انجام می دهد.

مواردی که در این آزمایش مورد بررسی قرار میگیرند شامل: کراتین، اوره، eGFR و الکترولیت ها، است.

4.    آزمایش چربی خون

در آژمایش چربی خون، میزان چربی ای که داخل خون وجود دارد اندازه گیری می شود و برای بررسی خطر مشکلات قلبی بسیار مهم است. کلسترول بالا  یک عامل مهم برای افزایش احتمال حمله و سکته قلبی است.

مواردی که در این آژمایش مورد بررسی قرار میگیرند شامل: کلسترل کل، کلسترول LDL(کلسترول بد)، کلسترول HDL(کلسترول خوب) و تری‌گلیسیریدها می شود.

5.    آزمایش HbA1c

این آزمایش میانگین قند خون را در 2 الی 3 ماه گذشته اندازه گیری میکند که هم برای غربالگری و هم نظارت دیابت مناسب است.

6.    آزمایش عملکرد تیروئید

غده تیروئید مسئول کنترل متابولیسم بدن، سطح انرژی و سایر غملکرد های جسمی است. اختلالات تیروئیدی، مخصوصا در زنان بسیار شایع است و به شدت میتوانند بر کیفیت زندگی تاثیر بگذارند.

7.    آزمایش ویتامین د

ویتامین د برای سلامت استخوان، کارکرد سیستم ایمنی و تنظیم خلق و خو بسیار مهم است.

8.    آزمایش آهن

آهن برای تولید هموگلوبین و حمل اکسیژن در سراسر بدن ضروری است. ازمایش خون یک تصویر کامل از شرایط و میزان اهن در بدن تهیه میکند.

مواردی که در این آژمایش بررسی می شوند شامل: آهن سرم خون، فریتین، ترانسفرین و درصد اشباع تراسفرین است.

9.    ویتامین ب12 و فولات

ویتامین ب12 و فولات برای کارکرد اعصاب، تولید سلول های قرمز خون و تلفیق دی ان ای ضروری است. کمبود انها اگر که درمان نشوند، موجب مشکلات سلامتی حادی می شوند.

10.  آزمایش پروتئین واکنشی C

این نوع پروتئین نشانگری برای التهاب در بدن است. گرچه که وجود کمی التهاب طبیعی است، اما بالا بودن مزمن سطح آن، خطر ابتلا به مشکلات مختلف سلامتی را افزایش می دهد.

آمادگی های قبل از آزمایش خون

ناشتا بودن: یکی از رایج ترین امادگی ها قبل از انجام ازمایش خون، ناشتا بودن است.

برای مثال، آزمایش گلوکز، نیاز به 8 الی 12 ساعت ناشتا بودن دارد. آزمایش چربی خون نیاز به 9 الی 12 ساعت  ناشتا بودن دارد.

اگر که ناشتا بودن از سمت پزشک برایتان تجویز شد، میتوانید تنها آّ بنوشید – در واقع هیدارته بودن بدن در انجام آزمایش توصیه می شود.

پوشیدن لباس مناسب: لباسی بپوشید که بتوانید استین ان را به راحتی تا بزنید و فشار اضافه ای به دستتان در محل انجام آزمایش ایجاد نشود.

اطلاع رسانی مصرف داروها: اگر که داروی خاصی مصرف میکنید، حتما به دکتر و کسانی که از شما آزمایش میگیرند اطلاع دهید چون که ممکن است بر نتایج آژمایش تاثیر بگذارد.

حفظ خونسردی

کدام داروها نباید قبل از آزمایش خون مصرف شود؟

مصرف داروهای بدون نسخه (اسپرین، مسکن ها، ویتامین ها) داروهای با نسخه و مصرف الکل قبل از انجام ازمایش خون ممنوع است. زیرا به شدت بر جواب ازمایش تاثیر میگذارد. پزشک شما باید یک وضعیت کامل و صحیح از مصرف داروهای شما داشته باشد تا بتواند پس از دریافت نتایج ازمایش شما ان را تفسیر کند.

پس از انجام آزمایش خون چه کار کنیم؟

پس از انجام آزمایش خون، بدن شما سعی در جبران ان مقدار خون از دست رفته را دارد، پس بهترین کار نوشیدن و غذا خوردن به اندازه کافی است. بهبود یافتن پس از ازمایش خون بسیار سریع اتفاق میوفتد.

سعی کنید تحرک سنگین مخصوصا با دستی که با ان ازمایش انجام دادید، نداشته باشید

مراحل آزمایش خون و نحوه انجام آن

آزمایش خون معمولا در آزمایشگاه ها و بیمارستان ها انجام می شود. مدت زمان ازمایش حدودی 10 دقیقه طول میکشد.

یک متخصص مقدار کمی از خون شما را با فرو کردن سوزن مخصوص در قسمت داخلی ارنج، از بدن میگیرد. گاهی ممکن است به جای ارنج، از مچ دست یا انگشت شما خون گرفته شود.

در ابتدا یک نوار نرم به دور ارنج شما بسته میشود. این عمل باعث می شود رگ های شما برجسته شود و عمل خون گرفتن راحتر شود.

ممکن است در هنگام ورود سوزن ب دست خود، ممکن است احساس کنید دستتان زخم شده است و تا حدودی ناخوشایند است. پس از انکه خون گرفته شد ان را داخل مکعب های مخصوص جمع آوری میکنند و به آزمایشگاه برای انجام تست های موردنیاز ارسال می کنند.

بعد از تست، به شما پنبه یا چسب زخمی می دهند تا روی جای سوزن بگذارید اما اثار ان تا چند روز اینده از بین خواهد رفت.

بهترین زمان برای آزمایش خون چه زمانی است؟

بهترین زمان برای انجام آزمایش خون، زمانی است که شما ناشتا هستید.

در کل، بهترین ساعت برای آزمایش‌های ناشتایی، ساعات اولیه صبح است. رعایت مدت ناشتایی برای آزمایش‌های خونی که نیاز به ناشتایی دارند، مهم است.

لیست آزمایش های مورد نیاز برای چک آپ بدن:

به مجموعه‌ای از آزمایش‌ها که تعیین‌کننده وضعیت سلامت بدن هستند، چکاپ گفته می‌شود. در ادامه، فهرست کامل چکاپ را مشاهده خواهید کرد که در دوره های سه ماهه، شش ماهه و یکساله بسته به شرایط بدنی شما قابل تکرار میباشند.

۱. آزمایش CBC (Complete Blood Count): بررسی تعداد سلول‌های خونی مانند سلول‌های قرمز (RBC)، سلول‌های سفید (WBC) و پلاکت‌ها.

۲. آزمایش آهن سرم خون (Serum Iron): اندازه‌گیری سطح آهن در سرم خون جهت ارزیابی وضعیت آهن در بدن.

۳. آزمایش گلوکز خون (Blood Glucose): اندازه‌گیری سطح گلوکز (قند) در خون جهت تشخیص دیابت و کنترل میزان قند خون.

۴. آزمایش آلبومین سرم (Serum Albumin): بررسی سطح آلبومین (پروتئین) در سرم خون جهت ارزیابی وضعیت تغذیه‌ای و کبدی.

۵. آزمایش کلسترول کل (Total Cholesterol): اندازه‌گیری سطح کلسترول کل در خون جهت ارزیابی وضعیت چربی خون و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی.

۶. آزمایش تری‌گلیسرید (Triglycerides): اندازه‌گیری سطح تری‌گلیسرید در خون که یک نوع چربی است و نشان‌دهنده وضعیت لیپیدها در بدن است.

۷. آزمایش آلکالین فسفاتاز (Alkaline Phosphatase): بررسی سطح آلکالین فسفاتاز در سرم خون جهت ارزیابی وضعیت کبد و سیستم استخوانی.

۸. آزمایش کراتینین سرم (Serum Creatinine): بررسی سطح کراتینین در سرم خون جهت ارزیابی وضعیت کلیه‌ها.

۹. آزمایش آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و آسپارتات آمینوترانسفراز (AST): بررسی سطح آنزیم‌های کبدی در سرم خون جهت ارزیابی وضعیت کبد.

۱۰. آزمایش هموگلوبین HbA1c: اندازه‌گیری سطح هموگلوبین A1c در خون جهت ارزیابی کنترل قند خون در بیماران دیابتی.

1۱. آزمایش تیروئید: شامل اندازه‌گیری سطح هورمون‌های تیروئیدی مانند TSH، T3 و T4 جهت ارزیابی عملکرد تیروئید.

۱۲. آزمایش اوره سرم (Serum Urea): اندازه‌گیری سطح اوره در خون جهت ارزیابی عملکرد کلیه‌ها.

۱۳. آزمایش سدیم و پتاسیم سرم (Serum Sodium and Potassium): بررسی سطح سدیم و پتاسیم در خون جهت ارزیابی تعادل الکترولیتی بدن.

۱۴. آزمایش پروتئین واکنشی C (CRP): بررسی سطح پروتئین واکنشی C جهت تشخیص و بررسی التهابات در بدن.

۱۵. آزمایش ESR (Erythrocyte Sedimentation Rate): اندازه‌گیری سرعت رسوب گلبول‌های قرمز خون جهت تشخیص التهابات و بیماری‌های التهابی.

۱۶. آزمایش آمیلاز سرم (Serum Amylase): بررسی سطح آمیلاز در خون جهت ارزیابی عملکرد غدد بزاقی و کبد.

۱۷. آزمایش ASO (Antistreptolysin O): بررسی سطح آنتی‌استرپتولیزین O جهت تشخیص عفونت‌های ناشی از باکتری استرپتوکوکوس.

۱۸. آزمایش RF (Rheumatoid Factor): بررسی سطح فاکتور روماتوئید در خون جهت تشخیص بیماری‌های روماتوئیدی.

۱۹. آزمایش آمونیاک سرم (Serum Ammonia): بررسی سطح آمونیاک در خون جهت ارزیابی عملکرد کبد.

۲۰. آزمایش آنتی‌بادی‌های ضد DNA مزمن: بررسی وجود آنتی‌بادی‌های ضد DNA.

آزمایش خون قبل از ازدواج شامل چه مواردی است؟

آزمایش خون قبل از ازدواج برای اطمینان از سلامت زوجین و پیشگیری از انتقال بیماری‌های ژنتیکی و عفونی انجام می‌شود. این آزمایش‌ها شامل بررسی گروه خونی، بیماری‌های مقاربتی، اختلالات خونی و برخی بیماری‌های ژنتیکی است.

آزمایش خون قبل از ازدواج برای مردان و زنان تقریباً مشابه است، اما برخی موارد بر اساس جنسیت متفاوت هستند. آزمایش‌های مشترک بین خانم‌ها و آقایان شامل موارد زیر است:

آزمایش تالاسمی: HB، MCV، MCH، HbA

آزمایش گروه خونی و Rh

آزمایش کم‌خونی CBC

آزمایش HIV

هپاتیت B و C

آزمایش قند خون و چربی خون

آزمایش اعتیاد

آزمایش خون اعتیاد به چه صورت است؟

آزمایش اعتیاد با استفاده از یک نمونه زیستی (مانند خون یا ادرار) به‌منظور تشخیص وجود یا عدم وجود مواد مختلف اعتیادآور انجام می‌شود. این آزمایش‌ها در محیط‌های مختلف و با تکنیک‌های متنوعی تجویز و انجام می‌شوند.

مواد مخدر شامل موادی ساده مانند الکل و تنباکو، داروهای بدون نسخه، داروهای تجویزی و مواد خطرناک‌تر مانند شیشه، کراک و… می‌شود. یک آزمایش اعتیاد به‌تنهایی نمی‌تواند میزان و شدت استفاده از مواد را تعیین کند و به همین دلیل قادر به تفکیک استفاده گاه‌به‌گاه از اختلالات مرتبط با مصرف مواد نیست.

بدن انسان مواد مختلف را با نرخ‌های متفاوتی متابولیزه (تجزیه) می‌کند؛ به همین دلیل، بازه زمانی برای شناسایی مواد خاص در بدن می‌تواند بسیار متغیر و وابسته به نوع ماده باشد.

آزمایش ادرار: این روش رایج‌ترین نوع آزمایش اعتیاد است و نیاز به نمونه ادرار دارد. معمولاً برای تشخیص الکل، آمفتامین‌ها، بنزودیازپین‌ها، اپیوئیدها، کوکائین و ماری‌جوانا استفاده می‌شود.

آزمایش خون: این نوع آزمایش بیشتر در شرایط اضطراری توسط ارائه‌دهندگان خدمات درمانی انجام می‌شود. همچنین معمولاً برای اندازه‌گیری دقیق سطح الکل (اتانول) در بدن استفاده می‌شود.

آزمایش موی سر: این آزمایش با نمونه‌گیری از مو می‌تواند اطلاعاتی درباره مصرف مواد در بازه‌های زمانی طولانی ارائه دهد. موی سر دارای بازه تشخیصی سه‌ماهه است، در حالی که موی بدن که رشد کندتری دارد، می‌تواند مصرف مواد را تا ۱۲ ماه نشان دهد. این آزمایش، مصرف کوکائین، PCP، آمفتامین‌ها، اپیوئیدها و MDMA را تشخیص می‌دهد.

آزمایش تنفس: این روش عمدتاً برای تشخیص مصرف اخیر الکل استفاده می‌شود و نتیجه به‌صورت غلظت الکل در تنفس (BrAC) گزارش می‌شود. معمولاً برای تخمین غلظت الکل خون (BAC) به کار می‌رود، اما ممکن است مقدار BAC را کمتر یا بیشتر نشان دهد.

آزمایش عرق: در این روش از یک پد جذب‌کننده که روی پوست قرار می‌گیرد، استفاده می‌شود. پد پس از مدتی جمع‌آوری و آزمایش می‌شود. نتایج نشان‌دهنده میزان ماده مصرف‌شده در طول مدتی است که فرد پد را پوشیده است. این آزمایش دارای بازه تشخیصی از چند ساعت تا چند هفته است.